YENİ SAYI Psikolektif + 29 · Haziran 2026 · 5 film, 3 kitap, 1 oyun Sayıyı aç
Persona · Sayı 8 Çocuk
Yazı 5 / 18
PDF'te aç
05 · ÇOCUK

Çocuk, Oyun, Oyuncak ve Toplumsal Cinsiyet

Oyun, çocuk için onun hayatında önemli olan noktalarından biridir. Çocuk, zamanının çoğunu oyun oynayarak geçirmektedir. Oyunun malzemeleri yani oyuncakları ise çocuklar için önemli bir diğer noktadır. Yavuzer (1986)’e göre sonucu düşünülmeden, eğlenmek amacıyla yapılan hareketler olarak tanımlanan oyunun, çocuğun dünyasındaki önemi büyüktür. Oyun, çocuğun en güçlü ve doğal dürtülerinden biri olan saldırganlık dürtüsünü boşaltmasına yarar. Oyun, duygusal ilişkilerin başlatılması için bir düzen ortamı sağlar. Arkadaşlarıyla oynamak, çocuğa işbirliğini ve toplu yaşam için gerekli kurallara iter. Birçok çocuk oyun oynarken oyuncak kullanır. Çocuklar oyuncak tercihinde bulunurken Yavuzer (1986)’e göre cinsiyet faktörü önemli bir rol oynamaktadır.

Çocuk, Oyun, Oyuncak ve Toplumsal Cinsiyet

Güder ve Alabay (2016)’a göre çocuklar iki ana temaya göre oyuncakları tercih edip etmeme kararında bulunurlar. Bu temalar: “cinsiyetçi olmayan nedenler” ve “cinsiyetçi nedenler”dir. Cinsiyetçi nedenler ana teması da kendi içinde alt temalara ayrılmıştır. Bu alt temalar ise: “renk faktörü”, “sosyal çevre faktörü”, “kadın-erkeğe biçilmiş görevler faktörü” ve “bireysel faktörler”dir. Yavuzer (1986)’in bulduğu bulgulara göre ise kız çocukları için en çok seçilen oyuncaklar; sırasıyla, bebek, model oyuncaklar, yapı- inşa oyuncaklarıdır. Bu sıralama erkek çocuklar için, tekerlekli oyuncaklar, pilli ve uzaktan kumandalı oyuncaklar, yapı-inşa oyuncaklarıdır. Her iki sıralama hem ana- baba, hem de oyuncakçı tarafından doğrulanmıştır.

Güder (2014)’in yaptığı çalışmaya göre ise kız çocuklarının çoğunlukla hizmet ve bakım türü oyunlar oynadıkları; erkek çocuklarının ise erkek arkadaşları ile daha çok arabacılık, itfaiyecilik gibi oyunlar oynadıkları da sık sık gözlenmektedir. Yapılan bir çalışmada kız çocuklarının genellikle mutfak seti, bebek gibi oyuncaklarla; erkek çocuklarının ise arabalar ve bloklarla oynadıkları görülmüştür. Cook, cinsiyet rolü davranışlarının edinim süreci incelendiğinde, çocukların 2 yaş civarında cinsiyetlerine uygun oyuncaklarla oynamayı tercih ettikleri, 2.5- 3 yaşında nesneler, etkinlikler ve çocuk oyuncaklarına yönelik cinsiyet kalıp yargıları oluşturduklarının bilinmekte olduğunu söylemektedir. Bu yaşta genellikle kendi cinsiyetine uygun oyuncaklarla oynama eğilimi artmaktadır. Hem kızlar hem erkekler aynı cinsiyetten arkadaşına yönelmekte ve oyuncak, etkinlik, renk, kişisel özellik ve oyun tercihlerinde güçlü kalıp yargılar göstermekte olduğunu Cook söylemektedir.

Çocuk, Oyun, Oyuncak ve Toplumsal Cinsiyet

Günümüzde teknolojinin ilerlemesiyle beraber oyuncak piyasasında ise oyuncak reklamlarının önemi artmıştır ve bu reklamlarda daha da cinsiyetçi bulgulara yer verilmiştir. Alabay ve Gülderer (2015)’e göre reklamlarda erkek çocuklarına hitap ettiği düşünülen bazı cinsiyetçi kalıplar şunlardır: dünyayı/şehri kurtaran, maceracı, güçlü, kazanan, yetenekli, kahraman, çete kuran vb. Reklamlarda kız çocuklarına hitap ettiği düşünülen bazı cinsiyetçi kalıplar ise şunlardır: prenses/peri olmak isteyen, güzel olmaya çalışan, alışveriş yapan, yardım eden sevgi/şefkat gösteren şans verilen, ütü yapan vb.

Başaran ve Hurlock’un çocukların oynadıkları oyun ve oyuncak türlerinin cinsel rollerini yansıttıklarını görüldükleri; erkeklerin hareketli, saldırgan tipteki oyunlara yöneldikleri anne-babaları tarafından teşvik gördükleri dikkatlerini çekmiştir(Güder ve Baran, 1990). Güder ve Baran(1990)’a göre çocuğun bu oyunlar içinde oynadığı, aldığı roller onu gelecekteki cinsel rolüne de hazırlayacaktır.

Çocuk oyun ve oyuncaklarla getirilen kalıp yargılarla cinsel rollerini ve cinsel kimliğini şekillendirmektedir.