YENİ SAYI Psikolektif + 29 · Haziran 2026 · 5 film, 3 kitap, 1 oyun Sayıyı aç
Persona · Sayı 3 Travma
Yazı 6 / 11
PDF'te aç
06 · TRAVMA

Çocuklarda Travma ve Belirtileri

Günümüzün küresel dünyasında milyonlarca çocuk savaşların, doğal afetlerin, kazaların, istismarların, ihmallerin, ölümlerin ve benzeri birçok travmatik olayın masum tanıkları durumundadır. Aniden ortaya çıkan, bireyin temel korkularını tetikleyerek bireyde geri dönülmez duygu, davranış, düşünce ve inançsal değişiklikler meydana getiren travma olayları çocukların fiziksel, psikolojik ve ahlaki gelişimlerine kalıcı zararlar vermektedir. Bireylerin yaşadıkları travmatik deneyimlerin farklılığıyla beraber olaylara karşı gösterilen tepkiler genel manada benzerlik göstermektedir. Travmatik yaşantılar sonucunda ortaya çıkan travma sonrası stres belirtileri arasında tekrar yaşantılama (kabuslar ve hastalık/süreç hakkında çok fazla düşünme gibi), kaçınma (duygusal küntlük, olayı konuşmaktan ve hatırlatıcılardan kaçınma gibi) ve aşırı uyarılmışlık (huzursuzluk, sıkıntı ve tetikte olma gibi) yaygın olarak görülenleridir (APA, 2000; Oflaz, 2008). Bununla birlikte gösterilen tepkiler ortaya çıkış durumları içinde bulunulan gelişim dönemleri açısından farklılaşabilir.

Çocuklarda Travma ve Belirtileri

İşlem öncesi dönemi kapsayan 2-6 yaş arasındaki çocuklar travmatik bir yaşam deneyimi içinde bulunduklarında özerkliklerini sağlayamayıp kendilerini koruyamayacakları için kendilerini aciz ve güvensiz hissederler. Sözel ve kavramsal becerileri tam gelişmemiş olan birçok çocuk bu ani stres faktörüyle baş etmek için etkin yardıma gereksinim duyar.

Yatağını ıslatma; karanlıktan veya hayvanlardan korkma; anne babaya yapışma; gece korkuları; idrar veya gaita kaçırma, kabızlık; konuşma zorluğu (kekemelik gibi); iştah artması veya azalması; yardım için ağlama veya çığlık atma; hareketsizlik, titreme ve korkutucu yüz ifadesi; bir yetişkine doğru koşma veya amaçsız hareket etme; yalnız kalmaktan korkma, yabancıdan korkma ve şaşkınlık okul öncesi çocuklarda görülen tipik reaksiyonlardır (Pataki, Stone ve LeViness, 2001; Erkan, 2010).

Çocuklarda belirtiler; travma sonrası hemen ortaya çıkmayıp, travma ile karşılaşıldıktan saatler veya günler sonra ortaya çıkabilmektedir. Çocukların bir çoğunda ilk günlerde ebeveynler ve öğretmenler travmatik belirtileri fark etmeyebilmektedirler. Akkök, Aşkar ve Sucuoğlu (1988)’e göre; anne-babalar, çocuklar hakkında bilgi edinilebilecek en önemli kaynaklar olmakla beraber, çocuklar hakkında bilgi toplamada en iyi yol, onları çeşitli ortamlarda gözlemektir. Okul ortamı, çocuğun diğer ortamlarda gözlenemeyen birçok davranışının ortaya çıktığı bir ortamdır. Öğretmenlerin; çocukların gelişimini, davranışlarını okul ortamında en uzun süreli ve detaylı olarak gözleyebilmeleri, onları çocuk hakkında bilgi alma konusunda en az anne-baba kadar önemli kılmaktadır. Özellikle anne-babanın gözleyemediği veya objektif olamadığı konularda öğretmenlerin gözlemleri daha da önem kazanmaktadır. Belirtilerin fark edilmesiyle beraber acilen bir uzmanla irtibata geçilmesi gerekmektedir.

Hatice Vildan Yıldız Yazarın tüm yazıları →