İyimser bir bakış açısına sahip olmak öğrenilebilir mi? Eğer öğrenilebilirse, hayatınızın ne kadar farklı olabileceğini hiç düşündünüz mü? İnsanlar, yaşamlarında sürekli olarak değişim ve gelişim süreci içindedirler. Bu değişimler, yaşama ve deneyimlere yeni anlamlar yükler. Anlamlandırdıkları her durum inançları şekline dönüşür ve yaşamlarındaki zorluklarla başa çıkma şekli, genellikle onların öğrenilmiş tutumları ve inançları tarafından belirlenir. Öğrenilmiş iyimserlik, daha olumlu davranışlar geliştirmek için kötümser düşünceleri tanıma ve bunlarla mücadele etme sürecidir. Psikolojideki bu kavram, insanların zorlu durumlarla başa çıkmanın ve genel refahlarını iyileştirmenin yeni yollarını bulmalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. “Öğrenilmiş iyimserlik” terimi, Dr. Martin Seligman tarafından kurulan bir psikoloji dalı olan pozitif psikolojiden gelmektedir. Seligman, “öğrenilmiş iyimserlik” ifadesini, kişinin olumsuz koşulları değiştiremediğini hissettiği bir düşünce modeli olan “öğrenilmiş çaresizlik” ile tezat oluşturmak için kullanıyor. Örneğin, öğrenilmiş çaresizlik kavramı, bireylerin yaşadıkları olumsuz deneyimler sonucu umutsuzluğa kapılmalarını ve çözüm üretmekten kaçınmalarını ifade eder. Bu durumda, bireyler artık kendi yaşamlarını değiştirebileceklerine dair inancı kaybederler ve pasif bir tutum sergilerler. Diğer yandan, öğrenilmiş iyimserlik, bireylerin olumlu bir bakış açısıyla yaklaşmalarını ve zorluklarla başa çıkmak için çözüm odaklı düşünmelerini ifade eder. Bu yaklaşım, bireylerin olumsuz düşünceleri fark etmelerini ve bunları aşmak için pozitif bir tutum geliştirmelerini teşvik eder. Öğrenilmiş çaresizlik altında durumu değiştiremeyeceğinizin ön kabulüyle hareket edersiniz. Öğrenilmiş iyimserlik altında, durumunuzu her zaman değiştiremeyebilirsiniz ama duruma nasıl tepki vereceğinizi değiştirebilirsiniz.
Seligman’a göre, öğrenilmiş iyimserlik, bireylerin deneyimledikleri olumsuzluklara karşı daha olumlu bir tutum geliştirebilmeleri için bir yol sunar. Öğrenilmiş iyimserlik kavramı, temelde insanların karşılaştıkları zorlukları nasıl yorumladıklarıyla ilgilidir. Bu kavramı açıklamak için, “olumsuz olaylar”, “olumlu olaylar” ve “kişisel yetkinlik” gibi temel unsurlar üzerinde durulur. Öncelikle, olumsuz olaylar karşısında öğrenilmiş iyimserlik, insanların bu olayları geçici ve olaya özgü olarak algılamalarını sağlar. Yani, bir kişi bir başarısızlık yaşadığında, bu durumu kalıcı bir başarısızlık olarak görmek yerine, geçici bir durum olarak kabul edebilir ve gelecekteki başarı için yeni stratejiler geliştirebilir. İkinci olarak, olumlu olaylar karşısında da öğrenilmiş iyimserlik, insanların bu olayları kalıcı ve genel geçer bir başarı olarak algılamalarını teşvik eder. Bir kişi bir başarı elde ettiğinde, bunu kendi yeteneklerine bağlayarak, gelecekte de benzer başarıların mümkün olduğuna inanabilir.
Son olarak, kişisel yetkinlik, öğrenilmiş iyimserlikte önemli bir rol oynar. Bireyler, yaşadıkları olaylara nasıl tepki verdiklerini kontrol edebileceklerini ve bu olaylara nasıl müdahale edebileceklerini fark ettikçe, iyimserlik duygusu artar. Öğrenilmiş iyimserlik, bireylerin yaşamlarında bir dönüm noktası olabilir. Olumsuzluklarla karşılaştıklarında bile umutlarını kaybetmeden, daha iyimser bir bakış açısıyla çözümler arayabilirler. Bu da genel yaşam memnuniyetini artırabilir, stresle daha etkili bir şekilde başa çıkmalarına yardımcı olabilir ve genel refahlarını artırabilir. Peki bunu nasıl yapabiliriz?
Koşullarınızın nedenlerini nasıl açıklayacağınızı yeniden düşünmek için bu modeli deneyebilirsiniz. Seligman ABCDE Modeli, olumsuz düşünceleriniz hakkında kendinize şu soruları sormayı içerir;
A (Adversity) Sıkıntı: Cevap verilmesi gereken durum. Olumsuz düşüncelere hangi olay sebep oldu?
B (Belief) İnanç: Olayı nasıl yorumluyoruz? Olay hakkında ne düşünüyoruz?
C (Consequence) Sonuç: Olayla ilgili duygularınızdan hangi davranışlar ortaya çıktı?
D (Disputation) Tartışma: Hangi olay örnekleri olumsuz inançlarınızın yanlış olduğunu kanıtlıyor?
E (Energization) Enerjilendirme: Olumsuz inançlarınıza meydan okumak size ilerlemeniz için nasıl ilham veriyor?
Bu soru basamakları doğrultusunda karşılaştığımız olumsuzlukları daha anlamlı şekilde değerlendirebiliriz. Ayrıca bir günlük tutun ve her gün olumlu şeyler hakkında yazın. Bu, pozitiflik düşünce alışkanlıklarınızı artırabilir. Arkadaşlarınızı ve ailenizi olumlu düşüncelerle doldurun. İyimserlik bulaşıcıdır, bu yüzden diğerlerinin pozitif enerjisinden faydalanın. Olumlu hedefler belirleyin ve bunlara ulaşmak için küçük adımlar atın. Bu, motivasyonunuzu artırabilir ve iyimserliğinizi destekleyebilir.
Sonuç olarak öğrenilmiş iyimserlik, bireylerin yaşamlarındaki engellerle daha etkili bir şekilde başa çıkmalarına yardımcı olabilir ve genel olarak daha mutlu ve tatmin edici bir yaşam sürmelerini sağlayabilir. İnançlarınızın hayatınıza olan etkisini fark edin. Doğru yaklaşımlar ile en sağlıklı şekilde zorlukların üstesinden gelebilirsiniz. Öğrenilmiş iyimserlik süreci, olayların nedenleri hakkındaki düşüncelerinizi değiştirmeyi içerir. Öğrenilmiş iyimserliği uygularken düşüncelerinizi yeniden eğitmeniz biraz zaman alabilir. Ancak, düzenli pratik ve çaba ile pozitif düşünme becerilerinizi geliştirebilirsiniz. Unutmayın, “Hayat, kötümserle aynı olumsuzlukları ve trajedileri iyimserlere de yaşatır; ancak iyimser, bunları daha iyi atlatır.” Seligman
Elif Keskin
Okul Öncesi Öğretmeni