Bir alışveriş merkezindeki kasiyer ile müşteri arasındaki diyalog, kırmızı ışıkta duran bir sürücünün trafik lambası ile olan etkileşimi, köpeklerin birbirlerine havlayarak anlaşmaya çalışması birer iletişim örneği olarak karşımıza çıkmaktadır.
“İletişim bir tanıma göre; kişinin bilinçli ya da bilinçsiz birtakım mesajlar gönderme ya da bu mesajları anlamlandırma sürecidir” (Demirci, 2002). “Başka bir tanıma göre ise; iki birim arasında birbirine ilişkin mesaj alışverişi olarak tanımlanmaktadır” (Cüceloğlu, 1997).
İletişimsiz bir yaşam düşünebilmemiz imkânsızdır. Kişiler arasında gerçekleşecek olan iletişimin kalitesi, bireylerin yaşamlarını da doğrudan etkileyebilecek bir olgudur. İletişim psikoloğu Doğan Cüceloğlu’nun bireyler arası iletişim sürecini; “yaşamı zenginleştiren ya da fakirleştiren sihirli bir olay” olarak nitelendirmesi; bu süreçte iletişimin yaşamımızı zenginliğe götürmesi için yerine getirmemiz gereken bazı önemli etkenler olduğunu ortaya koymaktadır.
Bireylerin, doyumlu bir yaşam sürdürmelerine olanak sağlayan yapıtaşları genel anlamda “iletişim becerileri” olarak ele almaktayız.
“İletişim becerisi, saygıyı ve empatiyi temel alarak, etkin dinleyebilme, somut konuşarak uygun bir biçimde kendini açabilme, duygu ve düşünceleri karşıdaki kişiye maske takmadan ben dili ile iletebilme, “ben” savaşımı vermeden, başkalarını küçük görmeden kendi haklarını koruyabilme, sözel mesajlarla sözel olmayan mesajları uyumlu olarak kullanabilme biçiminde bireyin karşısındaki kişilerle doyum verici ilişkiler kurabilmesini sağlayan, başkalarından olumlu tepkileri getiren ve bireyin toplum içinde yaşamasını kolaylaştıran öğrenilmiş davranışlardır” (Yüksel-Şahin, 2005).
Bu süreçte etkili bir iletişimin yapıtaşları şunlardır:
- Saygı: Etkili iletişim sürecindeki ilk faktör kişilerin hem kendisine hem de karşısındakine saygı duymasıdır. Bu süreçte saygı; “karşıdaki kişinin ayrı bir birey olarak düşünce, duygu ve eylemlerinde özgür olduğunu kabul etmek ve bunu iletmektir” (Acar, 1998). Yine bu süreçte bireyin karşısındakini; din, dil, ırk, statü, ekonomik gelir, cinsiyet ve eğitim düzeyi ne olursa olsun kabul ederek, yargılamaması, aşağılamamasıdır.
- Empati: Etkili iletişim sürecinde empati; bireylerin kendilerini başkaları yerine koyarak olaylara onların açısından bakmasına yardımcı olmaktadır. Bireylerin bu süreçte empatik bir iletişim kurması; iletişimde çatışmaların azalmasına ve etkili bir iletişim kurulmasına olanak sağlamaktadır.
- Etkin Dinlemek: Bugün birçok alanda “etkin dinlemek” kavramı pozitif bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Yine etkili iletişim sürecinde de bireylerin karşısındaki bireyi etkin bir şekilde dinlemesi iletişimin kalitesini arttırmaktadır. Bugün kültürümüzde etkin dinlemeyi engelleyen en büyük faktörde bireylerin karşısındaki kişilerle “anlamaya” odaklı bir iletişim süreci değil de, “cevap” odaklı bir iletişim süreci gerçekleştirmeleridir.
- Somut Konuşmak: “Kişiler arası ilişkilerde birey, etkin dinleme davranışını gösterdikten sonra konuyla ilgili duygu, düşünce ve isteklerini ifade edebilmeli, ilişkiyi zenginleştirebilmelidir” (Gemci, 2012). Bireylerin iletişim sürecinde ifadelerinin anlaşılır ve açık bir dille ifade edilmesi gerekmektedir. Yine bu süreçte bazı bireylerin karşısındaki kişiden kendisini üstün göstermek için karmaşık ifadeleri yer vermesi iletişim sürecini de olumsuz etkileyebilmektedir.
- Kendini Açma: Bireyin kendisi ile ilgili bilgileri karşısındaki ile paylaşması, sürecin pozitif olarak ilerlemesine olanak sağlamaktadır.
- Ben Dili ile Konuşmak: Bu süreçte “sen dili” yerine “ben dili” kullanılması bireylerin iletişimden doyum almasını sağlamaktadır. Bireyin karşısındaki kişi ile ilgili olumlu ya da olumsuz duygularını “ben dili” ile ifade etmesi gerekmektedir. Örneğin; “Buluşmamıza geç kaldın ve çok iyi bir fırsatı kaçırdım” ifadesi “sen dili” ile kurulmuştur ve karşıdaki kişiyi suçlayıcı bir ifadedir. Ama bu cümleyi “ben dili” ifade etmemiz iletişimin kalitesini arttırmaktadır. “Buluşmaya geç kalman çok iyi bir fırsatı kaçırmama sebep oldu, çok üzüldüm”
- Beden Dilinin Kullanılması: İletişim sürecinin yalnızca “sözlü” olarak gerçekleşmemesi, bu süreçte “sözsüz iletişim” yani beden dilinin daha fazla bir öneme sahip olmasına bağlı olarak bu süreçte el, kol, jest, mimik, karşıdaki bireyle aramızdaki mesafe gibi birçok faktöre bağlı olarak beden dilimizin etkili bir şekilde kullanılması iletişim sürecinin kalitesini arttırmaktadır.
Bundan sonraki yaşamınızda, doyum aldığınız bir iletişim süreci geçirmeniz dileğiyle…