HAYATINIZI KONTROL ETMENİN BİR YOLU: HAYIR DİYEBİLMEK

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 2 Dakikadır.

Son zamanlarda “kimseye hayır diyememek”ten şikâyet eden birçok kişiye rastladım. Bu kişilerden bazıları kendilerini yardımsever ve fedakâr olarak tanımlarken bazıları ise iradesiz ve kontrolsüz olarak tanımlamaktadır. İlk gruptaki kişiler önemli bir işle meşgul olsalar dahi yardıma ihtiyacı olan kişiye evet, tabi, yaparım gibi sözler söyleyerek kendi hayatlarından bir nevi ödün vererek ondan yapılması istenen şeyi kabul eder. Örnek: İş yerindeki mesai bitiminde patronun aniden yeni bir dosyayı çalışana verip bunu tamamlamayı rica etmesi üzerine çalışanın önceden ailesi için önemli bir akşam yemeği planlamış olmasına rağmen patronuna hayır diyememesi ve patronun isteğini kabul etmesi.

İkinci gruptakiler ise başkalarının duygu ve düşüncelerini, bazen kendilerininkinden de çok, önemseyen ve karar vermekte güçlük çeken kişiler olduğu için aslında kendi hayatlarının kontrolünü ellerinden bırakabiliyor. Özellikle onlar için değerli olan kişileri reddetmenin, onlara “hayır” demenin, istenen bir davranış olmayacağı düşüncesindedirler. Örnek: Tek ders sınavına girecek olan bir öğrencinin arkadaşlarının yoğun isteği üzerine sınav çalışmasını yarıda bırakıp onlarla dışarıya çıkması. Burada hayır diyememenin temel sebepleri arkadaş ortamına uyum sağlama gerekliliği, arkadaşların düşüncelerini önemseme ve iki davranış arasında karar vermekte zorlanma olabilir.

Hayır diyememek kişilerin kaygı ve stres düzeylerini yükseltebilir ve sınırlarını korumalarını zorlaştırabilir. Hayır diyebilmek ise öz düzenleme ve öz kontrol yetilerini elde etmeye ve karar verme becerilerini geliştirmeye katkı sağlayabilir. Ayrıca hayır diyebilmek kişinin kendisini önemli ve değerli hissetmesine ve özgüven kazanmasına da yardımcı olabilir.

Öyleyse hayır diyebilmekten neden birçok kişi çekinmektedir? Bunun cevabı kültürel ve ahlaki değerlerin kişiler üzerindeki etkisidir. Örneğin Türkiye’de reddetme davranışı ve hayır demek, genellikle itiraz etmek ve karşı çıkmak gibi algılanır. Özellikle bu, yaşça büyük veya saygıdeğer birisine yapılırsa erdemli olmayan bir davranış olarak görülür hatta ayıplanır. Ayrıca Türk toplumu toplulukçu bir yapıda olduğu için bireylerin birbirlerini desteklemesi, dayanışma ve yardımlaşma içerisinde olması da beklenen bir durumdur. Buna göre ülkemizde yardım etme ve başkalarının ihtiyaçlarını önemseme istenen ve sık görülen davranışlardandır.

Peki, nasıl hayır denebilir? Öncelikle birçok araştırmacı hayır demenin bir beceri olduğunu savunmaktadır. Ersoy ve Yılmaz (2006), “Hayır” deme becerisini, kişilerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları ve ahlaki açıdan ikilem ya da çatışma içeren taleplere, kendi irade ve seçimleriyle “hayır” diyebilme kapasiteleri şeklinde tanımlamaktadır. Bu beceriyi kazanmak için ise reddetmek istediğiniz durumlarla karşılaştığınızı fark ettiğiniz an hayır demeye çabalamak gerekebilir.

Bunu kolaylaştıracak bazı yollar deneyebilirsiniz. Örneğin “Hayır, istemiyorum.” “Hayır, yapamam.” gibi kısa ve net ifadelerle reddettiğinizi belirtebilirsiniz. Bir teklifi reddetmeden önce “Teşekkür ederim.” demek kişilerarası ilişkilerinize değer verdiğinizin bir göstergesi olabilir yani bu değeri teklifi kabul etmeden de göstermeniz mümkündür. Bir teklife vereceğiniz cevabı ertelemek, son anda hayır demenize veya yalan söylemenize neden olabilir. Bu yüzden olabildiğince erken veya zamanında karar vermeye çalışmak iyi olabilir. Hayatınızın kontrolü sizin elinizde olsun istiyorsanız başkalarına hayır deme becerisini öğrenmek ile başlayabilirsiniz. Aksi halde başkalarının ihtiyaçları, başkalarının memnuniyeti derken hayatınızda söz sahibi olan, sizin kararlarınızı veren bir başka güç ile karşılaşırsınız.

Kaynakça

Yilmaz, F., ve Ersoy, A. (2016). Class teacher candidates’ skill of saying no in relation to components of moral anatomy. Eurasian Journal of Educational Research, 62, 161-180, http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2016.62.10

Gülçin ABACI

Ege Üniversitesi

Aday Psikolojik Danışman

  

Bugüne Kadar Toplam 245 Görüntülenme, (Bugün) 1 Görüntülenme