KAOTİK VAROLUŞUN FÜTURSUZCA RESMEDİLİŞİ

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 4 Dakikadır.

Dünyaca ünlü Meksikalı sürrealist ressam Frida Kahlo, acılarla dolu 47 yıllık hayatının yarısından çoğunda yatağa ve korselere bağlı kaldı. Doğum öncesinden başlayan anomaliler sebebiyle spina bifidalı bir bebek olarak dünyaya gelen Frida, yetişkinliğine dek süren çeşitli problemlere rağmen uğruna savaştıklarından vazgeçmedi (Yerdelen, 2015). Sanat gibi, devrim gibi, aşk gibi… 47.365 güne 55’i oto portre olmak üzere 143 tablo sığdırdı (Frida Kahlo, 2021).

Frida’ya göre yaşam kaotik bir varoluştu. Bedenen ve ruhen hissettiği yangınları ömür boyu hiçbir deva dindirememişti. Henüz çok küçükken geçirdiği çocuk felci sonucunda bacağında hasar oluşan Frida’ya yaşam, 18 yaşında geçirdiği trafik kazasında ikinci sert tokadını atmıştı. Kaza sonrasında 32 ameliyat geçiren, omurgasında ve leğen kemiğinde çokça hasar oluşan Kahlo’nun acısı dayanılmaz dereceye ulaşmıştı. Kaotik varoluşunun sancıları, adeta ardı arkası kesilmez silleler halinde inmeye yemin etmiş gibiydi. İlerleyen yıllarda “Meksikalı Michelangelo” olarak anılan ressam Diego Rivera ile hayatını birleştirdi. Ne var ki hakkında “Hayatımda iki büyük kaza geçirdim. Birisi trafik kazası, birisi Diego.” (Kollik, t.y.) sözlerini sarf ettiği sadakatsiz eşi, onu öz kız kardeşiyle aldatacaktı. Öte yandan, geçirdiği kaza sonucunda yumurtalıkları ve rahmi ciddi hasarlar almıştı. Dünyaya bir bebek getirebilmesi neredeyse imkânsız olmakla beraber hayati riskleri de söz konusuydu. Her riski göze alan Frida’nın başından iki gebelik geçmişti. Fakat iki bebeğini de henüz kucağına alamadan karanlıklara uğurladı. Son olarak, yakalandığı akciğer ambolisi, kaotik varoluşuna silinmez noktayı koydu.

Yatağa bağlı geçse de yaşamından, fikirlerinden, üretmekten, sanatından ve aşklarından vazgeçmedi. Fikirleriyle ve yaptıklarıyla güçlü bir kişilik çizdi. Sergiler açtı. La Esmeralda Sanat Okulu’nda dersler verdi. Yarattıklarıyla, devrin önemli ve büyük sanatçılarından övgüler aldı. Kübizmin babası Picasso’ya “Biz onun gibi insan yüzleri çizmeyi bilmiyoruz.” dedirten Kahlo’nun en iyi arkadaşı ‘‘gündüzlerin ve gecelerin celladı’’ olarak andığı aynasıydı (Saylağ, 2011). Babasının bir düzenekle tavana yerleştirttiği ayna; yaşadığı acıları tekrar doğururken, duygularını tuvaline akıtırken yardım aldığı baş şahitti. Peki, neydi bu ışığın kaynağı? Bunca acıya karşın dayanma gücünün kökleri nereden besleniyordu?

Türkçeye ‘psikolojik sağlamlık’, ‘yılmazlık’ ve ‘kendini toparlama gücü’ olarak çevrilen ‘resilience’ kavramı kabaca; olumsuz yaşantılar karşısında güçlü kalabilmektir (Karaırmak, 2006). Psikolojik sağlamlık; yaşamda karşılaşılan stresli olayların sebep olduğu risk faktörleri ve bu riskin doğurduğu olumsuz sonuçları hafifleten koruyucu faktörlerin etkileşimi, yani bir harmoni sürecidir. Bu harmoni sürecinde kişilerin baş etme mekanizmaları ve uyum becerileri psikolojik sağlamlığın temelini atarken bireyin zayıf yönlerinden ziyade güçlü yönlerine odaklanmak en verimli yoldur.

Biyografisini ele aldığımızda Frida’nın sahip olduğu başlıca iki koruyucu faktör olarak ‘baba’ ve ‘sanat’ figürlerinden bahsetmek son derece yerinde bir karardır. Karaırmak (2006), yaşamda karşılaşılan güçlüklerle başa çıkmada iki tip koruyucu faktör olduğunu belirtmektedir: İçsel ve dışsal koruyucu faktörler. İçsel koruyucu faktör bileşeni altındaki ‘aile fertleriyle kurulan yakın ve sıcak ilişkiler’ başlığına Kahlo’nun babasından bahsedilebilir. Kızının hayatında önemli bir yer tutan babası, onun yatağa bağlı kaldığı dönemlerde üretebilmesi, sanattan kopmaması için elinden geleni ardına koymamıştır. Odasının tavanını ‘gecelerin ve gündüzlerin celladı’ ile kaplatan, resim sanatından vazgeçmemesi için Frida’yı teşvik eden, ölene dek kızını yüreklendiren o isim Guillermo Kahlo’dur. Bunların dışında Guillermo Kahlo, Gizir’in (2009) psikolojik sağlamlığa ilişkin çevresel koruyucu faktörler arasında değerlendirdiği ‘aile’ kurumunda da karşımıza çıkmaktadır.

Koruyucu faktörlere ilişkin bir başka gruplama ise Masten ve Coasworth’e (1998) aittir (Akt; Karaırmak, 2006). Bireysel faktörler, aileyle ilgili faktörler ve aile dışındaki faktörler olarak yapılan sınıflamanın bireysel faktörler kategorisinden ‘entelektüel kapasitenin yüksek olması’ durumu Frida Kahlo’nun yaşamında apaçık gözlenmektedir. Kahlo entelektüel kapasitesinin gücüyle, iç ve dış dünyasındaki sıkışmışlıktan resim sanatının bahşettiği dışavurum yoluyla adeta firar etmiştir. Frida’nın başvurduğu sanat, zor zamanların iyileştirici gücüne sahip bir gerçekliktir. Üstelik basit bir örnekle, Çınar’ın (2019) geliştirdiği Sanat Uygulamalarına Dayalı Psiko-Eğitim Programının (SUDPEP) psikolojik sağlamlık üzerinde olumlu etkiler yarattığı da kanıtlanmıştır. Bunların yanı sıra Gizir (2007), yılmazlık düzeyi yüksek çocukların zihinsel ve akademik yetenek ve becerilerinin daha üst düzeyde olduğundan bahsetmiştir. Tüm bunlar ışığında Frida’nın özel olarak çizim eğitimi almadan, doğuştan getirdiği yeteneğini, bireysel koruyucu faktörler arasında saymamız hata olmayacaktır.

Sancılar içinde kıvranan hayatına rağmen kadınlar için umut, güç ve direnişin sembolüdür Frida. Kan, acı ve hüzünle dolu yüzlerce eserin ardından hayatına ve sanatına “Viva La Vida! (Yaşasın Yaşam)” ismini verdiği tabloyla veda etmek de ancak böyle güçlü bir kadından beklenebilirdi. Her şeye rağmen…

Eşsiz eserlerin doğumhanesi olan Mavi Ev’i gezmek için QR kodu okutmanız yeterli olacaktır. Kahlo severlerin, hayatının bir döneminde Mavi Ev’de bulunabilmesi dilekleriyle.

KAYNAKÇA

Çınar, M. N. (2019). Sanat uygulamalarına dayalı psiko-eğitim programının psikolojik sağlamlık üzerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi.

Frida Kahlo. (2021). Vikipedi Özgür Ansiklopedi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Frida_Kahlo

Gizir, C. A. (2007). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler üzerine bir derleme çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3 (28), 113-128.

Karaırmak, Ö. (2006). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3 (26), 129-142.

Kollik, Y.G. (t.y.). İki Güçlü Kadın; Karen Horney ve Frida Kahlo. Genç Sanat. https://www.gencsanatdergi.com/post/i%CC%87ki-g%C3%BC%C3%A7l%C3%BC-kad%C4%B1n-karen-horney-ve-frida-kahlo

Saylağ, T. (2011, Ocak 27). Frida Kahlo ve acının yarattığı sanat. Şalom. https://www.salom.com.tr/arsiv/haber-76377-frida_kahlo_ve_acinin_yarattigi_sanat.html

Yerdelen, D. (2015). Acının Sanatsal Radyolojisi: Frida Kahlo. Adana Tabip Odası. https://www.adanatabip.org.tr/acinin-sanatsal-radyolojisi-frida-kahlo/

GÖRSEL KAYNAKÇA

1a – https://image.yenisafak.com/resim/imagecrop/2015/05/16/resized_5ab41-851c012114_fridakahlo.jpg

2 – https://tr.pinterest.com/pin/108860515982520164/

3a – https://tr.pinterest.com/pin/288441551124194041/

Gizem Tok

Aday Psikolojik Danışman / Ankara Üniversitesi

Bugüne Kadar Toplam 357 Görüntülenme, (Bugün) 1 Görüntülenme