Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Tanıştığınız veya karşılaştığınız kişinin yüzünü tanımak veya hatırlamak ne kadar önemlidir sizce? Sosyal ilişkilerde, insanın sevdiği veya hoşlanmadığı kişinin yüzünü hatırlaması, onunla yakınlık kurması açısından elbette önemlidir. En yakınımızdaki veya en sevdiğimiz kişilerin yüzünü genellikle en ince ayrıntısına kadar biliriz ya da bilmek isteriz.  Bazen yolda yürürken size doğru gelen kişinin kim olduğunu çıkaramadığınız zamanları hatırlasanıza, insan kendini ne kadar da kötü hissediyor öyle değil mi? Karşımızdakine mahcup olacağımız endişesiyle o kişinin kim olduğunu, adını hatırlamaya çalışırız. Ama yüzünü bir türlü hatırlamayız bazen. Bir düşünsenize, size, yakın mesafeden biri el sallıyor ve siz o kişinin kim olduğunu bilmiyorsunuz. Ya da annenizle eski bir fotoğrafa bakıyorsunuz ve fotoğrafta annenizin yanındaki kişinin kendiniz olduğunu bilmiyorsunuz. Her gün aynada baktığınız yüzü zamanla tanıyamadığınızı bir hayal edin. Ne kadar da ürkütücü değil mi? İşte bu durumu yaşayan insanlar var. En yakınındaki kişilerin (eşi, çocuğu, annesi, babası vs.) dahi yüzünü zamanla tanıyamıyor bu insanlar. Peki neden? Çünkü bu insanlar Prosopagnozi denilen bir hastalıktan muzdaripler. Yani yüz körlüğü. Peki nedir bu prosopagnozi?

“Yunanca “yüz” anlamına gelen prósōpon ve “bilememezlik” anlamına gelen agnōsía kelimelerinin birleşiminden oluşan Prosopagnosia (yüz körlüğü), insanın kendi yüzü de dahil çevresindeki insanların yüzlerini ayırt etmekte zorlandığı yüz algısıyla ilgili bir bilişsel bozukluktur” (Vikipedi,2020). Her nesne zihinde parçalar halinde düşlenebilmekte ancak zihin, insan yüzünü bir bütün olarak algılanmaktadır. Bu yüzden her yüz bir bütün olarak beyinde kodlanmakta, bu da o yüzün biricik olmasına neden olmaktadır ( Farah, 1995; Akt: Ceylan ve Ark., 2015). Ancak prosopagnozikler için durum öyle değildir. Onlar karşılaştığı yüzleri burun, göz, ağız gibi parçalarını ayrı ayrı görmekte, bu parçaları birleştirip bir bütün olarak ilişkilendirememektedirler. Peki bu durum neyden kaynaklanmaktadır?

Beyinde, genellikle insan yüzlerini benzer karmaşıklığa sahip cansız nesnelerden ayırt etmesini sağlayan alan fusiform girustur. Yüz körlüğünde, alt oksipital alanlar (oksipital yüz alanı), fusiform gyrus (fusiform yüz alanı) ve ön temporal korteksin çeşitli bölgelerindeki lezyonlardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Yüz körlüğü farklı bölgelerdeki lezyonlardan kaynaklanabilmesinin yanında tam algısal, asosyatif ve gelişimsel gibi farklı türlere de sahiptir. Tam algısal prosopagnozi rahatsızlığına sahip insanlar, yüzlerden herhangi bir anlam çıkaramadıkları için önlerine birtakım fotoğraflar konulduğunda ne tanıdıkları kişilerin ne de yabancı bireylerin yüzlerini ayırt edebilirler. Asosyatif prosopagnozik bireyler, fotoğraflardaki kişilerin ayırt edebiliyor ve o yüzle ilgili bir anlam çıkarabiliyorlar. Ancak o kişinin ismini, ne iş yaptığını, o kişiyi en son ne zaman gördüğünü bilemiyorlar. Gelişimsel prosopagnozi ise, erken çocuklukta ortaya çıkan, hayat boyu süren ve genetik faktörlerin etkili olduğu düşünülen bir rahatsızlıktır (Vikipedi, 2020).

Prosopagnozik bireyleri edebiyat, resim, müzik, sinema gibi alanlarda görmek mümkündür. Burada da edebiyat ve resim alanlarında başarılı olmuş iki bireyden bahsetmek istiyorum. Birçoğunuz “ Karısını Şapka Sanan Adam” kitabını duymuşsunuzdur. Oliver Sacks’in 1985 yılında yazdığı bu kitapta ana karakter  Dr. P. bir prosopagnoziktir. Karısını yüzüne bakarak tanıyamıyor ancak sesinden tanıyabiliyordu. Aslında bu kitabın yazarı Oliver Sacks da prosopagnozikti ancak bunu bilmeden uzun yıllar yaşadı (Vikipedi, 2020).

Bir başka örnek ise sanat dünyasından. Bir ressam düşünün otoportre çalışmaları yapıyor ancak çizdiği yüzler belirsiz ve hiçbiri birbirine benzemiyor. Çünkü bu ressam ne kendi yüzünü ne de bir başkasının yüzünü tanıyabiliyor. İşte Carlotta da prosopagnoziden muzdarip bir ressamdır. Carlotta, BBC’nin haberine göre, “Aynada gördüğüm kadının, geceliğimle dairemde durduğuna göre ben olduğumu düşünüyorum. Annemle dışarıda gezerken karşılaştığımız insanların kim olduklarını bilemiyordum. Artık onları her gün taktıkları gözlükle, giydikleri kıyafetle, ayakkabıyla tanımaya çalışıyorum.” ifadelerinde bulundu (BBC, 2020).

Bu rahatsızlığın tam olarak kabul edilen bir tedavisi yoktur. Ancak prosopagnozikler ‘parça parça-özellik özellik’ tanıma stratejisinden yararlanırlar. Bu şekilde bu kişiler, insanları giyim tarzı, yürüyüş şekli, vücut şekli, saç rengi, her zaman kullandığı bir aksesuar gibi ipuçlarından yararlanarak tanımaya çalışırlar (Vikipedi, 2020).

KAYNAKÇA

1- BBC, 2020. Prosopagnozia: Yüzünü arayan sanatçı. Erişim adresi: https://www.bbc.com/news/stories-53192821

2- Ceylan M.E. ve Ark., 2015. Benlik Gelişiminin Nöropsikolojik Temelleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.  7(3):255-264.

3- Erişim adresi: https://tr.wikipedia.org/wiki/Prosopagnozi

 

GÖRSEL KAYNAKÇA

1.Görsel: https://www.yenicaggazetesi.com.tr/prosopagnosia-nedir-292069h.htm

2.Görsel: https://www.bbc.com/news/stories-53192821

3.Görsel: https://www.bbc.com/news/stories-53192821

 

                                                                                      Gülsüm YILMAZ

                                                                                     Psikolojik Danışman

 

 

 

 

 

Bugüne Kadar Toplam 265 Görüntülenme, (Bugün) 2 Görüntülenme