PANİK ATAK: HER ŞEY TANRI PAN İLE BAŞLADI

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Arkadaşlarınızla birlikte güzel bir akşam geçirdikten sonra eve geldiniz. Kendinizi günün yorgunluğunu alıp götürecek olan rahat koltuğunuza bıraktınız. Hiçbir tehlike ortamı olmadığı halde bir anda kalbiniz hızla çarpmaya başladı. Kalbinizin sesi kulaklarınızı sağır edecek kadar atarken terlemeye başladınız. Başınız dönerken acaba ben ölür müyüm sorusu tüm düşüncelerinizin önüne geçerek sizi esir aldı. Ne yapacağınızı bilmiyorsunuz. İşte tüm bu belirtileri etrafınızda bulunan birine anlatsanız ya da internette aratsanız hep aynı sonucu verecektir: Panik atak.

Panik atağı açıklamadan önce panik kelimesinin kökenine bir bakalım. ‘Panik’ kelimesi Yunan mitolojisinde Panikos (pan)’dan yani insanlar gibi ölümlü olan tek tanrıdan yola çıkarak türetilmiştir (Kızılboğa, 2015). Azra Erhat’ın mitoloji sözlüğünde kendine yer edinen Tanrı Pan, çoban kavalını sever, azgın tekeler gibi güzel nympha’ların peşine düşermiş. İnsanların, hayvanların uyuduğu kızgın, ıssız yaz öğlelerinde birdenbire, beklenmedik gürültüler koparır ve dört bir yana ‘panik’ korkular saçarmış (Erhat, 2015). Mitolojik başka bir hikâyede Tanrı Pan, savaşta olan bir arkadaşını kurtarmak için onun inanılmaz güçlü ve kontrol edilemez şekilde ağlamasını sağlamış. Bu sesi duyan düşmanları korkmuş ve paniğe kapılmış. Bu hikâyeden insanların ani, kontrol edilemez duygularını ve buna bağlı olarak düzensiz davranışlarını tanımlamak için kullanılan ‘panik’ sözcüğü doğmuştur (Berens, 2009). Tanrı Pan, beklenmedik ve korkutucu olmasıyla o kadar ünlenmişti ki artık gezginler yollarda seyahat etmeyi bırakmıştı. Bu korkutma özelliğinden kaynaklı panik atak kavramı, korku atağı olarak Tanrı Pan’dan esinlenmiştir.

Tarihte 19.yüzyılın ikinci yarısında anksiyetenin farklı durumları olabildiği gözlemlenmiş ve ‘Melankolik Panik’ terimi kullanılarak ilk defa panik sözcüğüne yer verilmiştir. Ardından Jacob Mendes Da Costa, Amerikan iç savaşında askerlerde gözlemlediği nefes darlığı, iç çekme ve çarpıntı belirtilerinden yola çıkarak ‘Huzursuz Kalp’ şeklinde tanımlamıştır. Yavaş yavaş belirmeye başlayan panik atak Sigmund Freud ‘un anksiyete nevrozu ile şekil almıştır. Bu konuda en büyük çalışmayı yapan Donald Klein olmuştur. 1960’larda bir antidepresan ile panik bozukluğu açıklamaya çalışmıştır. Klein, ilerleyen yıllarda ‘Yanlış Boğulma Alarmı’ olarak panik bozukluğa farklı bir isimle açıklama getirmiştir (Arca,2020).  Tarih içinde kendine farklı isimler bulan panik atak ne kadar bizler için eskimiş görünse de aslında literatürde kendine ancak yer edinebilmiştir. Peki arkadaşlarınızla geçirdiğiniz o güzel geceye rağmen sizi bulan panik atak ne yaşatıyor?

Panik atak yaşayan biri de tıpkı Tanrı Pan’ın çevreye yaptığı gibi panikleyip kaçıyor, bağırıyor, acı çekiyor ve ne yaşadığını tam olarak anlayamadığı için doğal olarak korkuyor. Panik atağı, korku sisteminin yanlış alarm vermesi olarak düşünebiliriz. Panik atak anında kişi, sanki gerçek bir tehlike yaşıyormuşçasına endişe, dehşet, mide bulantısı, kalp çarpıntısı yaşar ve en önemlisi kişi öleceğini düşünerek daha fazla korku hisseder. Genellikle bu ataklar birkaç dakika sürer ancak bu ataklar görünür hiçbir neden olmasa da yeniden başlayabilir. Panik bozukluk ise bu atakların sık tekrar etmesi ve her an olabileceğine ilişkin beklenti kaygısı yaşanmasıdır. Günümüzde panik bozukluk yaşayan birçok insan sadece atak geçirdiğini sanıyor fakat durum bundan çok daha fazlası olabilir.

 

Fiziksel belirtiler; kalp atım sayısının yükselmesi, göğüste ağırlık hissi, nefes daralması, boğulma hissi, aşırı titreme, tansiyon yükselmesi ve bulantı en temel vücut tepkileridir.

Psikolojik belirtiler içinde;

  • Ölüyorum,
  • Kalp krizi geçiriyorum,
  • Aklımı kaçırmak üzereyim,
  • Felç geçiriyorum,
  • Beyin kanaması geçiriyorum gibi temel düşünceler yer almaktadır (Barniç, 2014).

Bizleri böylesine ölüme yakın hissettiren panik bozukluğu neden yaşıyoruz? Diğer hastalıklar gibi panik bozukluğun kaynağı da çok farklı değişkenlerden oluşuyor. Biyolojik etkenler açısından limbik sistem, beyin sapı ve prefrontal korteks üzerinde önemli etkileri vardır. Genetiğe baktığımızda özellikle son zamanlarda yapılan çalışmalarla birlikte aktarım olduğu desteklenmiştir. Çevreden öğrendiğimiz olumsuz öğrenmeler panik atağı yoğunlaştırmaktadır. Seligman’ın yaptığı deneylere baktığımızda öğrenilmiş çaresizlik de aynı diğer nedenler gibi kişinin sürekli korku ve kaygı yaşamasına neden olmaktadır. Çocuklukta yaşanılan travmatik deneyimler, stresli yaşam olayları ve ayrılık anksiyetesi sonucu da panik atak bizi esir alabilir. Panik atak için en önemli etkenlerden biri bilişsel model ile açıklanmaktadır. Bilişsel kurama göre temel anahtar felaketleştirme senaryolarıdır. Yaşanan ilk panik atak sonrası kişi, bilişsel çarpıtmalar ile kendisini kaygı ve korkunun içine bırakmaktadır. Kişi ‘Kalbim bu kadar hızlı çarpıyor kesin kriz geçiriyorum’, ‘Bir daha başıma gelirse kesin öleceğim’ gibi vücudun tepkilerine yanlış anlamlar yükleyerek kısır döngüye neden olmaktadır (Barniç, 2014).

Tanrı Pan’dan panik bozukluğa uzanan bu tarihsel kaygı ne kadar ürkütücü olsa da yenmek mümkündür. Hatta bazı durumlarda ilaç gerekmeden iyileşebilirsiniz. Bilişsel davranışçı terapiler ile korkunuzu yenelebilir ve Tanrı Pan ile karşılaşsanız dahi kendinizi koruyabilirsiniz. Bir sonraki yazımda tedavi süreçlerini ayrıntılı şekilde işleyeceğim. Korkunuzu ve kaygınızı kontrol edebildiğiniz sağlıklı bir yaşam dilerim.

Kaynakça

Arca, C. (2020). Pan-ik Atak. Erişim Adresi: https://cengizarca.com/episode/pan-ik-atak/

Barniç, A. (2014). Panik Bozukluk ve Hipertansiyon İlişkisi. Psikolojim, 2, 12-21.

Berens, E.M. (2009). The Myths and Legends of Ancient Greece and Rome. Erişim Adresi: https://www.ibiblio.org/ml/libri/b/BerensEM_MythsLegends_p.pdf

Erhat, A. (2015). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitapevi. İstanbul.

Kızılboğa, M. (2015). Mitolojideki Tanrı Pan’dan Panik Atağa. Erişim Adresi: http://www.kizilbogadanismanlik.com/mitolojideki-tanri-pandan-panik-ataga/

 

Görsel Kaynakça

https://www.amatusrecoverycenters.com/rehab-blog/panic-attacks-during-the-covid-19-pandemic/

https://marioolah.blog.idnes.cz/blog.aspx?c=623470&setver=touch

https://www.facebook.com/pg/Psic.AndreaSilvaAlmanza/posts/

https://i.pinimg.com/originals/3e/88/3b/3e883b8f34b846ca5fc0d63a460540c9.jpg

 

   İdil Sera Şahin

Psikolojik Danışman

Bugüne Kadar Toplam 414 Görüntülenme, (Bugün) 1 Görüntülenme