Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 4 Dakikadır.

İnsan yaşamında bazı kritik zamanlar vardır. Bu zamanların en önemlilerinden bir tanesi de gençlik çağıdır. Bu dönemin çok farklı tanımları vardır. Bunun sebebi ise bu dönemin karmaşıklığından ve kritikliğinden kaynaklanmaktadır. Ancak bizim burada üzerinde duracağımız nokta gençlikte yapmak zorunda olduğumuz seçimler. Bir birey, hayatının kararlarından en önemlilerinden bir tanesini bu dönemde alır: meslek seçimi. Peki nedir meslek seçimi? Meslek seçimi; bireyin var olan meslekler içinden, yapabileceğine inandığı, kendisine maddi ve manevi kazanç sağlayacağını düşündüğü, bilgi ve becerilerini ortaya çıkarabileceği mesleğe yönelmesidir( Lafçi,2018).  Meslek seçimi bir genç için hayatının dönüm noktalarından biridir. Kişi; yetenek, ilgi ve istekleri doğrultusunda seçtiği meslekte başarılı, verimli ve mutlu olur. Meslek seçmek hayat biçimini seçmek demektir (Yanıkkerem ve ark. 2004, Akt; Sarıkaya ve Khorshıd, 2009). Bundan dolayı gençlerin gerçekçi ve doğru bir seçim yapmaları gerekmektedir. Çünkü kendi ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçmiş olan bireylerin toplumda işlerini severek yaptıkları, işlerinde ilerledikleri, hem coşkulu hem mutlu hem de verimli olarak yaşamlarını sürdürdükleri görülmektedir (Sarıkaya ve Khorshıd, 2009).  Ancak bu kararı etkileyen birçok farklı etmen söz konusudur. Bunların başında iş imkanları gelmektedir. Gençler, kendi ilgi ve yeteneklerinin ne kadar farkında olsalar da bunlardan vazgeçip mezun olduktan sonra iş imkanı bulabilecekleri meslekleri tercih etmektedirler. Mezun olduktan sonra hangi meslekte daha kolay atanıp iş bulabilirim, hangi mesleğin getirisi daha yüksektir gibi kaygılarla kendi ilgi ve yeteneklerini ikinci plana atmaktadırlar.

Meslek seçimini etkileyen diğer bir husus gelir durumudur. Ancak burada önemli olan nokta bireyin ailesinin gelir durumu ile ilgilidir. Ailenin sosyoekonomik ve kültür düzeyi bireyin meslek seçiminde önemli bir etkendir. Genç, ekonomik olarak rahat bir aileden geliyorsa erkenden para kazanmaya ihtiyaç duymayacağı için 18-24 yaş aralığında mesleğini ilgi, istek ve yeteneklerine uygun şekilde daha akılcı seçebilmektedir. Ancak maddi durumu iyi olmayan yoksul bir aileden geliyorsa, erkenden para kazanmak zorunda kaldığından dolayı erkenden iş hayatına atılacağı meslekleri seçecektir. Ayrıca aile baskısının egemen olduğu ailelerde babadan oğla geçen mesleklerde gence çok fazla seçme sansı tanınmaz. Genç önceden süregelen geleneği devam etmek zorunda kalmaktadır ( Lafçi, 2018).  Aileden bahsetmişken meslek seçimini etkileyen diğer bir faktörün ailenin sosyokültürel düzeyinden de bahsetmek gerekir. Bazı ailelerde erkek çocuklarına ve kız çocuklarına yüklenen sorumluluklar ve beklenti düzeyleri farklı olmaktadır. Ayrıca bu sadece aile ile de sınırlı değildir. Toplumumuzun bazı kesimlerinde de kadınlara ve erkeklere bakış açıları farklıdır. Kız çocukları okutulmak istenmemekte, belli bir yaştan sonra evlenip ev hanımı olmaları istenmektedir. Ayrıca bazı mesleklerin kadınlara bazılarının erkeklere daha uygun olduğunu düşünenlerin sayısı (eskisi kadar olamasa da) azımsanmayacak düzeyde olduğu görülmektedir. Bu sosyal baskılardan dolayı özellikle genç kızlarımız hayatlarının en önemli kararlarından biri olan meslek seçiminde sınırlı davranmaktadırlar.

Meslek seçiminde diğer bir önemli husus da tabi ki kişilik özelliğidir. Analitik Psikolojinin kurucusu Carl Jung, “içe dönük” ve “dışa dönük” olmak üzere iki kişilik tipinden bahsetmektedir. Şöyle ki, içe dönük kişilik daha çok bireyselcidir, duygularını dış dünyadan gizleyen, iletişim kuramsı zor kişilerdir. Bu yüzden toplumla kaynaşılan, kalabalık mesleklerden hoşlanmazlar, bireysel yapabilecekleri meslekleri tercik ederler veya sanatla uğraşırlar. Dışa dönük tipler ise toplumsalcıdır, kişiler arası ilişkileri ve iletişimleri iyidir, nesnel düşünce ön plandadır. Bu yüzden insanlarla ilgili mesleklerle ilgilenirler (Seçer ve Çınar; 2011, s.53; Akt., Lafçi, 2018).

Peki ya öğrencinin puanı? Yani tercihlerde gençlerin göz önünde bulundurduğu en önemli faktörlerden biri tabi ki de öğrencinin puan yeterliliğidir. Tercih danışmanlığında da sıkça karşılaşılan bir ifadedir; puanım hangi bölüme yeterse. Birey istediği bölümden daha düşük veya yüksek puan aldığı zaman tercihleri de değişecektir. Ya istediği bölümü değiştirmek zorunda kalmakta ya da tekrardan sınava hazırlanmaktadır. Bunların dışında meslek seçimini etkileyen diğer faktörleri şöyle sıralayabiliriz; kimlik statüsü, sosyal ve kültürel çevre, yaşanılan yerleşim yeri ve rol model aldıkları kişiler, bireyin yaşı vs. (Lafçi, 2018).

Peki meslek seçerken nelere dikkat edilmelidir? Bu soru hem gençler tarafından hem de aileler tarafından sıkça sorulan bir sorudur. Öncelikle ilgi ve yeteneğin farkına varmak diyebiliriz. Bu aşamada gencin kendine sorması gerektiği soru ‘ben neler yapabilirim ve neleri yapmaktan hoşlanırım?’. Burada önemli husus tabi ki de bireyin kendini tanımasıdır. Bu noktada da aileye, çevreye ve öğretmenlere büyük iş düşmektedir. Aile, bireyin bağımsız, özgür ve doğru kararlar vermesi için bireye yardımcı olmalıdır. Tabi aile, bireyin kişilik özelliklerinin belirlenmesinde de büyük rol oynamaktadır. Birey, ben nasıl biriyim sorusuyla karakterinin farkına varabilir. Karakterinin farkına varan birey, tercihlerini de o doğrultuda yapacaktır. Bireyin ne istediği de önemlidir. Ne istediğini bilen kişi, hangi bölümü, hangi üniversiteyi, mezun olduktan sonra ne yapacağını vs. bilir. Tabi seçeceği meslek hakkında bilgi sahibi olması gerekmektedir. Bu doğrultuda ilgi duyulan mesleklerin incelenmesi gerekmektedir. Seçeceği bölümde nasıl bir eğitim alacağı, mezun olduktan sonra iş bulma olanağı, çalışanda aranan özellikler, çalışma ortamı ve koşulları, mesleğin getirileri, kazanç, meslekte ilerleme gibi konularda bilgi sahibi olması çok önemlidir (Lafçi, 2018).

Sonuç olarak şunu belirtmek gerekir ki gençler için hayatının kararlarından biri olan meslek seçiminde cevaplamaları gereken asıl sorular; ben hangi meslekten daha çok kazanırım veya hangi mesleğin statüsü daha fazladır gibi sorular değil de, ‘ben hangi mesleği en iyi şekilde yapabilirim, hangi meslekte çalışmak beni mutlu eder’ sorularıdır.

Her gencin kendi hayalini yaşayacağı bir meslekte çalışıyor olması dileğiyle…

 

KAYNAKÇA

1.Lafçi K.T. ( 2018). Gençlerin Meslek Seçiminde Karşılaştıkları Güçlükler Üzerine Bir Değerlendirme. Uluslararası Sosyoloji ve Ekonomi Dergisi. 1 , 97 – 120

2.Sarıkaya T. ve Khorshid L. (2009). Üniversite Öğrencilerinin Meslek Seçimini Etkileyen Etmenlerin İncelenmesi: Üniversite Öğrencilerinin Meslek Seçimi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi. 7(2), 393-423

 

GÖRSEL KAYNAKÇA

1.Görsel:https://www.freepik.com/premium-vector/world-business-character-poses_4947718.htm#query=PROFESS%C4%B0ON&position=26

2.Görsel: https://www.borsazamani.com/gundem/bu-meslekler-diger-mesleklere-tahakkum-kuracak-h15038.html

3.Görsel: https://indigodergisi.com/2016/07/gencler-ideal-meslek-tercihim-yok-ne-is-olsa-yaparim/

Gülsüm YILMAZ

Psikolojik Danışman

Bugüne Kadar Toplam 308 Görüntülenme, (Bugün) 1 Görüntülenme