BELİRSİZLİĞİN İKİ YÜZÜ

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Bugünlerde çekindiğimiz, kaçındığımız hatta korktuğumuz durum olan belirsizlik, hayatımızın tam ortasında yer almaktadır. Gelecek hakkında emin olamadığımız birçok durum var. Peki bu belirsizlik nedir ve ne yapabiliriz? Belirsizlik, hem gündelik yaşantımızda hem de toplumsal yaşantımızda karşımıza çıkan bir olgudur. Bu durumla çokça karşılaşılaşırız ve başa çıkma ihtiyacı duyarız (Küçükkömürler, 2017). Ersanlı ve Uysal (2015)’a göre belirsizlik, bilinmeyen ve beklenmeyen şekilde ortaya çıkan, gündelik rutinlerin işleyişine engel olan, bireyin ve toplumun düzenini bozmasına neden olan olaylardır. Anlatılan olayların muğlaklığı, şartların değişkenliği de belirsizliği derinden hissettirir (Kajs ve McCollum, 2009). Bazı bilim insanları belirsizliği, beklenen değişimin sonuçlarının bilinmezliği ile açıklarken bazısı ansızın gelişen değişim ile ifade etmiştir. Şu ana baktığımızda gündelik hayatımızın değişmesi, yaptığımız işlerin online ortama taşınması gibi ani değişimler belirsizliğin içinde olduğumuzu bize gösteriyor.

Belirsizlik söz konusu olduğunda şüphe işin içine girer ve bizleri rahatsız eden bir durum ortaya çıkar. Belirsizliğin kontrol edilemeyen, tahmin edilemeyen ve tehlikeli bir yapısının olması ondan çabuk kurtulma isteğini beraberinde getirir. Bugünlerde Covid-19’un gözle görülmez, elle tutulmaz oluşunun yarattığı belirsizlik, tehlikeli ve tahmin edilmez yapısı olduğunu gösteriyor. İnsanlar ise tüm bunların aksine kendilerini güven içinde hissetmek ve öngörülebilir, tutarlı bir dünyada yaşadıklarını düşünmek isterler. Bunun yanında hayatta kalabilmek ve hedeflerini gerçekleştirebilmek için belirsizlikleri azaltma ihtiyacı hissedebilirler.

Diğer bir bakış açısına baktığımızda ise kurtulmak istenilen belirsizliği fırsat olarak görmektedir. Hogg, Adelman ve Blagg (2010) kişilerin belirsizliklerle karşılaşmayı seçebileceğini ve bu belirsizliklerin faydalı olabileceğini ifade etmektedir. Yakın diğer bir görüş olarak Bammer ve Smithson (2008) da belirsizlikle olan ilişkimizi tanımlarken “belirsizlik sadece başa çıkılması gereken bir sorun değildir; ayrıca yeni fırsatlar, keşifler ve yaratıcılığın kaynağıdır” diye eklemektedir (Akt. Küçükkömürler, 2017). Tanımlara baktığımızda belirsizliği sadece olumsuz bir durum olarak değil merakın, hayal gücünün ve keşfetmenin de yolu olarak görebiliriz.  Peki başta tanımladığımız belirsizlik ile nasıl başa çıkacağız?

Belirsizliği azaltmaya ilişkin araştırmalar bize toplumsal bir kültürel yapının iyi geldiğini söylemektedir. Topluluğa uygun yaşama, bize sunulan ile hareket ediyor oluşumuz belirsizliğe karşı ilk başkaldırımız olabilir. Neredeyse tüm dünyanın karantina altında oluşu yine dünyadaki tüm bilim insanlarının tedavi için ortak olması bizlere bir aidiyet ve birliktelik hissi vermektedir. Belki de tarihte nadir sayılabilecek bir fikir birlikteliği hatta yaşam birlikteliği gerçekleştiriyoruz. Belirsizliği yönetmek ve yenilenmek için bir başka yollar ise şu şekilde özetlenebilir (Aksoy, 2010);

  • Belirsiz durumlara ilişkin bakış açımızı değiştirmeye ihtiyacımız var. Ancak yeni problemlerin; yeni çözümler, yeni fikirler, yeni kavram ve ürünler getireceğini bilmeliyiz.
  • Düzensizlik, yeniliğin keşiflerle dolu kapısını açar. Düzensiz ve tehlikeli ortamlarda gösterdiğimiz yaratıcılık, hayatın bize sunduğu bir olağanüstü deneyimdir. Belki bizlere öğretilenin tam tersi ama dağınık olmanın tam zamanı belki şu andır.
  • Her şeyin planlı yürüyeceğine inanmak, bir yanılsamadır. Geleceğin bilinir olduğuna inanmak hayatın doğasına karşı bir yaklaşımdır. Bazen bilinmezlik beklenmedik güzelliklerle doludur değil mi? Neden olmasın?
  • Başımızdan geçenlere esnek bir zihin yapısıyla yaklaşmak, öğrenmeye açık olmak; hayata esnek bir bakış açısıyla bakmak bizi değişime hazır tutar.
  • Kaos ortamında, dikkatimizi vermemiz gereken, değişimin kaygısı veya korkusu değil; bizi bekleyen yeni fırsatlardır. Belirsizlik, zenginlik demektir.

Bu yazımızda belirsizliğin iki farklı halini ele aldık. İçinde bulunduğumuz duruma nasıl bakacağımız bizim elimizde olabilir. Nasıl farklı bilim insanları belirsizlik için birçok tanımı ifade etmiş ise bizler de kendi tanımlarımızı yazabiliriz. Yaşadığımız bu günlerdeki belirsizlik; kendimizi keşfetme, yeni şeyler öğrenme ya da sadece dinlenme zamanları olabilir. Alexandre Dumas’ın dediği gibi ‘Belirsizlik bir ölçüde umudu barındırır’. Bizler de belirsizlikteki karamsarlık yerine umudu alabiliriz.

 

Kaynakça

Aslan, T. (2010). Belirsizlik, zenginlik demektir. http://www.temelaksoy.com /belirsizlik-zenginlik-demektir/ adresinden 06.04.2020 tarihinde edinilmiştir.

Ersanlı, K. ve Uysal, E. (2015). Belirsizliğe Karşı Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(54), 46-53.

Hogg, M. A., Adelman, j. R. ve Blagg, R. D. (2010). Religion in the face of uncertainty: An uncertainty-identity theory account of religiousness. Personality and Social Psychology Review 14, 1, 72– 83.

 İdil Sera ŞAHİN

Ege Üniversitesi/ Aday Psikolojik Danışman

Bugüne Kadar Toplam 289 Görüntülenme, (Bugün) 3 Görüntülenme