Cinsiyet Özgürlüğünü Kısıtlayan Sahte Bilim: Onarım Terapisi

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Onarım terapisi, belki de şu ana kadar adını hiç duymadığınız bir terapi yöntemi. Ben de okurlarımıza onarım terapisi hakkında farkındalık kazandırmak için bu yazıyı yazmaya karar verdim. Yaklaşık yedi yıldır psikoloji alanında birçok araştırma ve okuma yapan biri olarak onarım terapisini ilk defa bir Netflix dizisinde duydum. Dizide eşcinsel bir kadın, onarım terapisine maruz kaldığını ve oldukça kötü bir deneyim olduğunu vurgulayarak başka insanların da aynı şeyleri yaşamaması için insanlara farkındalık kazandırmaya çalışıyordu. Kadının onarım terapisi yüzünden psikolojik olarak yıprandığını söylemesi ile merakım oluşmaya başladı. Öğrendiklerime hep birlikte bakalım.

21.Yüzyıl’da dünyanın her yerinde cinsel yönelimi heteroseksüel olmayan birçok insan ayrımcılığa uğramaya devam etmektedir. Ayrımcılık yapan birçok kişi sırf heteroseksüel olmadıkları için eşcinselleri, biseksüelleri, interseksüelleri, panseksüelleri ve aseksüelleri ‘hasta veya sorunlu’ olarak nitelendirmektedir. Bilim insanları, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği ifadesindeki farklılıkların insan gelişiminin normal ve beklenen boyutları olduğunu vurgulayarak herhangi bir patolojik durumun söz konusu olmadığını belirtmektedir (American Academy of Child&Adolescent Psychiatry, 2012). Ayrıca Amerikan Psikiyatri Derneği 1973’te bilimsel çalışmalara dayanarak eşcinsellik terimini ruhsal ve duygusal bozukluklar listesinden (DSM) çıkarmıştır (Cabaj, 2016). Onarım terapisi de tam da burada devreye giriyor.

Onarım (Dönüşüm) terapisi, bir kişinin cinsel yöneliminin veya cinsiyet kimliğinin değiştirilebileceği ve değiştirilmesi gerektiği inancına sahip olan, geniş kapsamlı nitelikteki müdahaleleri tanımlamak için kullanılan bir şemsiye terimdir. Bu tür uygulamalar, toplumsal ve doğal olan iddiasıyla heteronormatif ve cisnormatif kültürü sürdürmek için yapılmaktadır. LGBTİ+ kişilerin bir şekilde aşağı oldukları ve bu sözde aşağılığı gidermek için yönelimlerini veya kimliklerini ne pahasına olursa olsun değiştirmeleri gerektiği inancına dayanmaktadır. Yunanca şifa anlamına gelen terapi kelimesini içeren onarım terapilerinde durum tam tersidir. Çoğunlukla acı ve ızdırap içeren bu terapi yöntemi temel ruh sağlığı etik ilkelerini bozarak bireylere zarar vermektedir. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komitesi, sözde terapi olduğu söylenen bu tür uygulamaların bedensel özerkliği, sağlığı, kişinin cinsel yönelimini ve cinsiyet kimliğini özgürce ifade etme haklarının korkunç bir ihlali olduğunun altını çizerek onarım terapisinin küresel olarak yasaklanması çağrısında bulunmaktadır (Office of The United Nations High Commissioner for Human Rights, 2020).

Peki onarım terapisinin kaynağı nedir ve nasıl yayılmıştır? Nasıl yayılmıştır sorusunu cevaplayacak olursak; bu sözde terapi yöntemi Amerikalı psikolog Joseph Nicolosi tarafından kullanılmakta ve yayılmaktadır. Joseph Nicolosi, Amerika‘da Ulusal Eşcinsellik Araştırma ve Terapi Derneği adı altında bir dernek kurmuştur. Derneğin görüşüne göre eşcinsellik değiştirilebilir bir durumdur. Bu görüş, eşcinselliğe önemli ölçüde genetik kaynaklı ve doğuştan gelen bir özellik olarak değil, aksine eşcinselliğin çocukluk ve gençlik döneminde yaşanmış farklı ve karmaşık hayat tecrübeleri ile kişilik özeliklerinin bir kombinasyonu olduğu bakış açısından yorumlanmaktadır. Bu kapsamda eşcinselliği ruhsal bir hastalık olarak görmektedirler. Ancak Joseph Nicolosi ve derneği, heteronormatif kültür yapısında bu çeşitliliği hormonal nedenler, küçükken tacize veya tecavüze uğramış, babası yokmuş gibi gerçekliği bulunmayan nedenler ile etiketlemenin bilimsel dayanağını göstermemiştir ve kaynak sunmamıştır (Özer, 2018).

 

Onarım terapisinin belli bir programı ve düzeni olmaması ile birlikte her kültürde uygulanan teknikler farklılık göstermektedir. Vietnam’da şifacılar ile sözde terapi yapılırken Tanzanya’da dini yönden ritüeller ile uygulamalar yapılmaktadır. Elektroşok uygulamasının da sıklıkla yapıldığı raporlara yansımıştır. Dünyadaki birçok yerde kullanılan ve oldukça çarpıcı olan diğer bir onarım terapisi tekniği de; insanlara mide bulantısı hapı verdikten sonra eşcinsellik temalı erotik filmler izleterek sözde eşcinsellikten soğutmaya dayalı çalışmalar yapılmaktadır. Tüm bunlara ek olarak heteronormatif  ve cisnormatif cinsiyet davranışlarını psikolojik şiddet uygulayarak zorla öğretmeye çalıştıkları araştırma raporlarında yer almıştır (OHCHR, 2020).

Raporda yer alan sözde terapi uygulamaları doğrultusunda ruh sağlığı uzmanlarının LGBTİ+ bireyler konusunda halkı doğru bilinçlendirmek ve yöneltmek adına oldukça önemli bir yeri olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle ergenlik döneminde olan danışanların kimlik sorgulamalarında kalıp yargılardan sıyrılarak danışana kendisini tanıması için alan tanımak onu koşulsuz kabul etmek bunun başında geliyor. Ayrıca verilen röportajlarda, kesitlerde LGBTİ+ bireyler konusunda bilimsel temelli bilgiler vermek ve farkındalık kazandırmak iyi bir yol olabilir. Maalesef birçok ruh sağlığı uzmanı bu durumu göz ardı ediyor ve sözde onarım terapisi ile insanlar zarar görüyor.

Bu sözde iyileştirme yöntemi ile insan hakları yok sayılmaktadır. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nde (1999), ‘Herkes ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka türden kanaat, ulusal ya da toplumsal köken, mülkiyet, doğuş veya başka türden statü gibi herhangi bir ayrım gözetilmeksizin, bu bildirgede belirtilen bütün hak ve özgürlüklere sahiptir. Hiç kimseye işkence ya da zalimce, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele ya da ceza uygulanamaz.’ maddeleri açıkça yer almaktadır. Herkesin özgürce yaşadığı bir dünya olması dileğiyle..

Kaynakça

Adelson, S. L., & the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (AACAP) Committee on Quality Issues (CQI)., (2012). Practice parameter on gay, lesbian, or bisexual sexual orientation, gender non-conformity, and gender discordance in children and adolescents. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 51, 957– 974. http://dx.doi.org/10.1016/j.jaac.2012.07.004.

Cabaj, R. (2016). Working with LGBTQ Patients. American Psychiatric Association. https://www.psychiatry.org/psychiatrists/cultural-competency/education/best-practice-highlights/working-with-lgbtq-patients URL adresinden 03.02.2022 tarihinde alınmıştır.

Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (2020). Independent Expert on protection against violence and discrimination based on sexual orientation and gender identity. https://www.ohchr.org/EN/Issues/SexualOrientationGender/Pages/ReportOnConversiontherapy.aspx URL adresinden 03.02.2022 tarihinde alınmıştır.

Özer, A. (2018).  Eşcinsellere Uygulanmaya Çalışılan Onarım Terapisi. https://www.psikosentez.com/onarim-terapisi URL adresinden 03.02.2022 tarihinde alınmıştır.

Görsel Kaynakça

https://unsplash.com/photos/5gzJFycotnU

https://buzzfeed.com.br/post/por-que-estamos-adotando-a-sigla-lgbti-no-buzzfeed-brasil?epik=dj0yJnU9LUxiQnJPdUdjSWo3R2Q0eURMVTBmN0pOQktkSzloMW0mcD0wJm49QUtvQ0xMV0FFY0Mtczl1OHAxVnF1USZ0PUFBQUFBR0gtV0lj

Psikolojik Danışman

 İdil Sera Erfenek

Bugüne Kadar Toplam 706 Görüntülenme, (Bugün) 7 Görüntülenme