Ruh Sağlığı Yasa Teklifi Ne Anlam İfade Ediyor?

Ruh Sağlığı Yasa Teklifi Ne Anlam İfade Ediyor?

Dünyanın ve insanlığın gösterdiği değişimle birlikte birçok kavram değişime uğramıştır. Bu kavramların başında sağlık yer alır. Eskiden hastalık ve sakatlık durumunun olmayışı sağlıklılık olarak tanımlanırken yaşanan gelişmelerle birlikte bu tanımın sınırlı olduğu anlaşılmıştır. Bu doğrultuda Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından Sağlık ‘‘sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, bedence, ruhça ve sosyal yönden tam iyilik halidir.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanım aynı zamanda psikolojiye dolayısıyla ruh sağlığı alanına verilen önemi arttırmıştır. İnsanların hastalık ve sakatlıklarının olmamasına rağmen kendilerini çoğunlukla iyi hissetmemelerinden, normalin dışında davranmalarından kaynaklı sorunlar yaşayabilecekleri fark edilmiştir. Yaşadıkları sorunlarla yaşam kaliteleri düşmeye başlayan, verimlilikleri düşen insanları topluma yeniden kazandırmak aynı zamanda verimliliği sürdürmek anlamına da gelmektedir. Kapitalist düzen karşısında ayakta durmaya çalışan bireylerin ruh sağlığı olumsuz etkilenebilmekte yine kapitalist sistemin işleyişini devam ettirebilmek için de ruh sağlığı olumsuz etkilenen bireylerin problemler karşısında güçlendirmeleri gereklilik olarak ortaya çıkmıştır. Paradoksal bu durumun ifade edilmesini bir tarafa bırakırsak insanların zaman zaman yaşadıkları problemler karşısında profesyonel destek almalarının gün geçtikçe daha fazla önemsendiğini söylememiz mümkündür. Yaşam içinde daha fazla sorumluluk alması gereken bireyler zaman zaman bocalama yaşayabilmektedirler. Bu bocalamalar karşısında bireyi ayakta tutmak, bireyin yaşamını kaliteli ve verimli bir şekilde sürdürmesine yardımcı olmak ruh sağlığı hizmeti kapsamında ele alınmaktadır. Ruh sağlığı günümüzde önemi gittikçe anlaşılan bir alan olmakla beraber en çok istismar edilen alanların da başında gelmektedir. Hem bu istismarın önlenmesi hem de insanların önleyici, koruyucu, iyileştirici ve geliştirici ruh sağlığı hizmetlerine erişmelerini kolaylaştırmak için ruh sağlığı yasasına ihtiyaç duyulduğu, ülkemizde yıllardan beri konuşulmaktadır. Bu konu 2017 yılında yeniden gündeme gelmiş, ruh sağlığı alanında yer alan mesleklerin temsilcilerinin –o dönem ki- MHP Milletvekili Psikolojik Danışman Deniz Depboylu başkanlığında yapılan toplantılara katılmalarıyla ruh sağlığı yasa tasarısı hazırlanmıştır. Söz konusu yasa tasarısı ise yapılan değerlendirmeler sonucunda yasa önerisine dönüştürülmüş ve 27 Temmuz 2018 tarihinde MHP Milletvekili Erkan Akçay tarafından meclise sunulmuştur.1 Bu yazıda ise söz konusu yasa teklifinin incelenmesi amaçlanmaktadır.  MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin hafta içi yapılan grup toplantısında ruh sağlığı yasasının gerekli olduğunu dile getirmesi, söz konusu yasa teklifinin önemsendiğini göstermektedir. Peki ruh sağlığı yasa teklifi Psikolojik Danışmanlar, Psikologlar ve Sosyal Hizmetler için ne anlama gelmektedir? (Psikolektif ruh sağlığının bu üç alanına odaklanmaktadır ve bu yazıda yasa teklifi bu üç mesleğin mensupları bağlamında değerlendirilecektir)

  • Ruh sağlığı yasa teklifinde ruh sağlığı meslek mensuplarına ve meslek tanımlarına yer verilmiştir.
  • Ruh sağlığı yasa teklifinde yer alan ‘‘kişisel ruh sağlığı bilgileri’’ kısmı tıbbi bir dille oluşturulmuş, ruh sağlığı hizmeti verecek meslek mensubu ifadesi kullanılsa da özellikleri verilen bilgileri alma yetkinliğine sahip olan meslek grubu olarak akla psikiyatristler gelmektedir. Söz konusu başlıkta psikolojik müdahaleden söz edilse de aşamalar tanımlanırken kullanılan dilin Psikoloji, Pdr ve Sosyal hizmet gibi meslek mensuplarına yabancı olduğunu söylemek mümkündür.
  • Koruyucu, Önleyici ve Geliştirici Ruh Sağlığı Hizmetleri başlığının h. bendinde önleyici ruh sağlığı hizmetlerinde okul psikolojik danışma hizmetlerinin öneminden bahsedilmesi olumlu olsa da okul PDR hizmetlerinin güncelleştirilmesinde, yapılandırılmasında rol alacak meslek gruplarının, paydaşların kim olduğundan söz edilmemesi kaygı vericidir.
  • Koruyucu, Önleyici ve Geliştirici Ruh Sağlığı Hizmetleri başlığının j. bendinde koruyucu aile sisteminde sosyal inceleme raporunun öneminin vurgulanması, sosyal hizmet uzmanlarının sistem içindeki rollerinin değerli olduğunu göstermesi açısından kayda değerdir.
  • Koruyucu, Önleyici ve Geliştirici Ruh Sağlığı Hizmetleri başlığının k. bendinde yer alan ‘‘incinebilirlik’’ kapsamına giren bireylere yönelik hizmetleri hangi meslek gruplarının/mensuplarının sunacağının belirtilmemesi belirsizliğe yol açmaktadır. Yasaların amacı netlik kazandırmak iken bu bentte yer aldığı gibi ‘gizemli’ ifadelerin olduğu göze çarpmaktadır.
  • Madde 7 – Ruh Sağlığı Sorunu Olan Kişilerin Hizmet Alma ve Seçme Hakkı başlığı incelendiğinde ‘ruhsal tedavi’ kavramına sıkça rastlanmaktadır. Söz konusu kavramın psikolojik danışmanlar, psikologlar ve sosyal hizmet uzmanları arasında pek kullanılmadığı bilinmektedir. Bu durum ruh sağlığı yasa teklifine ‘tıbbi’ dilin yansıdığını gözler önüne sermektedir. Ruh sağlığı hizmetine ihtiyaç duyan kişilerin sadece ‘hasta’ olarak nitelendirilen kişiler olmadığı göz önünde bulundurulunca ‘ruhsal tedavi’ ifadesinin yanında kapsayıcı bir başka ifadenin yer almasının gerekli olduğu söylenebilir.
  • Madde 8 – Bilgilendirilmiş onay verme ve reddetme hakkı başlığının a. bendinde iyileşme süreci ile ilgili verilebilecek hizmetlerden söz edilirken kullanılan tıbbi, psikoterapötik müdahale, psikolojik, psiko-sosyal müdahale kavramları ruh sağlığı meslek gruplarını kapsama açısından değerlidir. 8. Maddenin a. bendinde kullanılan kapsayıcı ifadelerin yasa teklifinin bütününe yansıması beklenmektedir.
  • Madde – 19 Ruh Sağlığı İzlem ve Denetim Kurulu üyelerinin tabip odası, sağlık çalışanları sendikası tarafından seçilmesi tıbbi kökenli olmayan meslek gruplarının mensuplarının bu kurulda yer almalarını güçleştirmektedir. Bu da söz konusu yasanın ruh sağlığı meslek gruplarını kapsamasını engellemektedir.
  • Madde – 21 Ruh Sağlığı Hizmetlerinin Mali Yönleri başlığı altında yer alan 18 yaşın altındaki tüm bireylerin ruh sağlığı hizmetlerinden ücretsiz yararlanacak olmaları, ruh sağlığı hizmetlerinin sağlık sigortaları kapsamının dışında tutulmaması, ifadeleri yasa teklifinin sosyal devlet anlayışıyla uyumunu göstermektedir.
  • Madde – 22 Ceza Yaptırımları başlığı ise kendilerini ruh sağlığı ile ilişkilendirebilecek konularda ‘uzman’ olarak tanıtan, uzmanlıkla yakından uzaktan ilgisi olmayan kişilerin hayallerini yıkma açısından kıymetlidir. Cezai yaptırımın adli para cezası ile sınırlı kalmaması ayrıca sevindiricidir.
  • Ruh sağlığı yasa teklifinin incelenmesi ile ilgili özetleme yapılırsa söz konusu yasa teklifinin tıbbi bir dille yazıldığını ve bu durumun ruh sağlığına mensup meslek gruplarının tamamını kapsamama açısından sorunlara yol açabileceğini söylemek mümkündür. Ruh sağlığı izlem ve denetim kurulunda yer alacak kişilerin sağlık kökenli olacak olmaları özel kurumlarda verilecek ruh sağlığı hizmetlerinin’ ruh sağlığı mensubu diğer meslek grupları (pdr ve psikoloji) tarafından sunulmasına izin verilmemesi riskini barındırmaktadır. Bu da kamu dışındaki ruh sağlığı hizmetlerini tekelleşme riskiyle karşı karşıya getirebilir. Yasada yer alan maddeler kadar yer alması beklenen ancak yer almayan noktalar da var. Söz gelimi ailelere yönelik verilecek hizmetlerin hazırlanmasını hangi meslek gruplarının organize edebileceği, hangi meslek gruplarının ailelerle çalışabileceği ile ilgili herhangi bir ibareye rastlanmamıştır. Bu durum düşündürücüdür, ilgili alanı istismara açık hale getirebilir. Ayrıca grupla psikolojik danışma/psikoterapi gibi önemli hizmetlerden söz edilmemesi yasa teklifinin ‘birey’ odaklı olduğunu ve hizmetlerin verimliliğinin sadece bireysel psikolojik danışma/psikoterapi ile sağlanacağı düşüncesini akıllara getirmektedir. Oysa hem ekonomik olması hem de gerçek dünyanın bir iz düşümünü sağlaması açısından grupla psikolojik danışma/psikoterapi hizmetleri de oldukça önemlidir. Yasa teklifinin henüz kabul edilmediği bilgisinden yola çıkarak söz konusu teklifteki bu ve benzeri risklerin önlenerek kapsayıcı ifadeleri artırarak güncelleştirmeye gitmek faydalı olabilir. Toplumu oluşturan bireylerin ruh sağlığı hizmetlerine erişimini kolaylaştırmak daha sağlıklı bireyler, daha sağlıklı toplum mottosunu gerçekleştirmek adına kıymetlidir.
  • Dipnot açıklaması: 1 : Deniz Kolalı DEPBOYLU 27. Dönemde milletvekili olarak seçilmemesinden ötürü hazırlanan ruh sağlığı yasa teklifini meclise sunamamıştır. Ancak bu durum kendisinin ruh sağlığı yasası ile ilgili konuyu arka plana atmasına yol açmamıştır.

Mücahit AKKAYA

Psikolojik Danışman

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir