SOSYAL HİZMET UZMANLARININ ACEMİ BİRLİĞİ: ÖZEL BAKIM MERKEZLERİ

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Sosyal hizmet mesleğinin başat uygulama alanlarından birisi de engelli bireyler ve engelli bireye sahip olan ailelerdir. Engellilere yönelik kurum bakımı ise sosyal hizmetin doğrudan ilgilendiği çalışma alanlarının başında gelir (Bern-Klug ve Sabri, 2012). Sosyal hizmet uzmanları ekseriyetle engelliler ile iki şekilde karşılaşmaktadırlar. Birincisi temel odağın rehabilitasyon olmadığı, misal aile danışmanlığında engelli bireye sahip ailelerde, engellilik sorunun parçasıysa, engelliliğin etkilerini anlamasına yardımcı olmak, engellilik ile ilgili zorluklar ile baş etme stratejileri ortaya çıkarmaktır. İkincisi ise rehabilitasyon merkezleri, bakım merkezleri, hastaneler, gündüzlü bakım merkezleri, özel eğitim okulları gibi doğrudan engellilere yönelik hizmet veren kurum ya da kuruluşlardır (Zastrow, 2014).

ABD Ulusal Sosyal Hizmet Uzmanları Derneğine (NASW) (2003) göre uzun süreli bakımda sosyal hizmet standartları aşağıdaki gibi belirlenmiştir.

  • Bakım merkezinde kalan engellilere ve onların ailelerine yönelik sosyal hizmetin doğrudan SHU tarafından sağlanması,
  • Bakım merkezinde kalan engellilerin ailelerinin toplum temelli sağlık, sosyal imkanlardan ve kaynaklardan faydalandırılması,
  • Engelli birey, ailesi ve personel arasındaki iletişimin güçlendirilmesi,
  • Engellinin yaşam kalitesini ve özerk fonksiyonelliğini artırmak için tedavi edici ortamın yaratılması, engellilerin faaliyetlere, uygulamalara katılımının sağlanması,
  • Bakım merkezi ile toplumun etkileşimini ve iletişimini sağlamak, toplumun bakım merkezindeki aktivitelere katılımını teşvik etmek, engellinin ve personelin topluma katılımını sağlamak.

Amerika’da bakım evlerinin sosyal hizmet sunması yasa ile belirlendiği, yatak kapasitesi 120’den fazla olan bakım merkezlerinde tam zamanlı, nitelikli sosyal hizmet uzmanı (SHU) istihdam edildiği, buradaki niteliğin asgari lisans düzeyinin olduğu, ayrıca en az bir yıl süpervizyon alınması gerektiği belirtilmiştir (Bern-Klug ve Sabri, 2012). Türkiye’deki özel bakım merkezinde çalışan SHU için böyle bir zorunluluk yoktur. Sadece sorumlu müdürler için bir yıllık çalışma süresi zorunluluğu vardır.

Özelleştirme politikalarının yaygınlaşması ile birlikte 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’na 2005 yılında eklenen ek 7’nci maddesi ile koruma ve bakıma ihtiyacı olan engelliler hanedeki kişi başına düşen gelir asgari ücretin 2/3’ünden az olması halinde “ücreti Bakanlıkça karşılanmak” üzere özel bakım merkezlerinde (ÖBM) bakım altına alınmasına olanak sağlanmıştır.

ÖBM’ler 2006 yılında ülkemizde faaliyet göstermeye başlamıştır. 2013 ve 2016 yıllarında yönetmelik değişiklikleri olmuştur. Yıllara göre açılan ÖBM sayılarını aşağıdaki grafik net olarak göstermektedir. Görüldüğü üzere çok hızlı bir şekilde artan bir kurum tipiyle karşı karşıyayız. 2015 yılından Eylül 2020’ye kadar 17 resmi bakım merkezi açılırken buna karşılık 122 tane özel bakım merkezi açılmıştır. 2019 yılında kurum bakımında bulunan engellilerin yaklaşık 1/3’i resmi bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde iken 2/3’si ÖBM’lerde bakılmaktadır. Resmi bakım merkezinde kalan 7.383 engelliye 790 milyon tl ödenirken özel bakım merkezinde kalan 19.658 engelliye 770 milyon tl ödenmektedir (AÇSHB, 2020). Neoliberal politikaların etkisi, bakım hizmetlerinin özelleştirilmesi bu tabloda çok net bir şekilde hissedilmektedir.

Şekil 1: Yıllara Göre Özel Bakım merkezi Sayıları

Özel bakım merkezlerinde görev yapan SHU’ların profiline baktığımızda % 67’si kadın, %80’i 28 yaş altında, %75’i bekar, %75’i 2500 TL ve altı ücrete çalışıyor, %82’sinin tecrübesi 3 yılın altında, % 25’i açıköğretim fakültesi mezunudur. Ayrıca mesleki benlik saygılarının düşük, yaşam doyumlarının ise orta düzeyde olduğu belirlenmiştir (Kiremitci, 2019).

ÖBM’lerde çalışan SHU’ların yaklaşık %50’si kendisini yeterli hissetmiyor, %50’sinin süpervizyon alacağı bir uygulama bulunmuyor, %80’i sosyal inceleme yapamıyor, %23’ünün bireysel görüşme için uygun odası bulunmuyor, yaklaşık % 42’si ÖBM’de devam etmek istemiyor, %60’a yakını engelli kurum bakımı hizmetinin resmi bakım merkezleri üzerinden verilmesi gerektiğini belirtiyor (Kiremitci, 2019).

Araştırma sonuçlarından da görüleceği üzere genç, tecrübesiz ve düşük ücretle çalışan SHU’ların verimli bir hizmet sunması beklenilmemelidir. SHU’lar ÖBM’leri geçici bir iş olarak görmektedirler. Geçici bir iş olarak görüldüğünden ÖBM’lerdeki psikososyal hizmetleri sunan personelin sürekli değişmesine sebep olmaktadır. Bu kadar yoğun personel sirkülasyonunun olması hizmet alan engelli bireylerin muhatap olduğu personelin değişmesine neden olduğundan güven ilişkisi kurulan kişiler sürekli olarak değişmektedir. Haliyle engelliler bu durumdan en çok etkilenen kesim olmaktadır.

Başlığımızdan da anlaşılacağı üzere özel bakım merkezleri sosyal hizmet uzmanlarının acemi birliği olarak görülmektedir. Bunun en temel sebebi düşük ücretle çalıştırılması ve meslek personellerine gerekli değerin verilmemesidir. Engellilik alanının en zor çalışma alanlarından olmasına rağmen tecrübesiz, kaynakları sınırlı, çalışma ortamı yetersiz meslek elemanlarına bırakılması ciddi bir meseledir. Pandemi döneminde 14 günlük sabit vardiyada özveri ile çalışan bu kurumların sadece bir işletme gibi görülmesinin önüne geçilmelidir. Sosyal hizmetlerin özel sektör tarafından sunumunda profesyonel meslek elemanlarının çalışma şartları ivedilikle iyileştirilmelidir. Sağlıklı çalışma ortamında, işini severek yapan bir sosyal hizmet uzmanının varlığı en nihayetinde engelli bireylerin yüksek yararına olacaktır.

Kaynaklar

Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2020). https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/60415/istatistik_bulteni_ekim20.pdf , adresinden erişilmiştir.

Bern-Klug, M., Sabri, B. (2012). Nursing home social services directors and elder abuse staff training. Gerontological Social Work, 55,1, 5-20.

Erişim Adresi: http://www.socialworkers.org/LinkClick.aspx?fileticket=cwW7lzBfYxg%3d&portalid=0.

Kiremitci, M. (2019). Özel bakım merkezlerindeki sosyal çalışmacıların profili. İçinde, M, Kırlıoğlu ve H. H., Tekin. Güncel Sosyal Hizmet Çalışmaları. Konya: Çizgi Yayınevi.

Zastrow, C. (2014). Sosyal Hizmete Giriş. Ankara: Nika Yayınları.

Muhammet KİREMİTCİ

                                                                                                  Sosyal Hizmet Uzmanı

Görsel Kaynak

https://ikmagazin.com/ik-blog/sadece-daginik-calisanlarin-anlayabilecegi-11-durum/

https://twitter.com/tospaakademi/status/1267349312343810048

Bugüne Kadar Toplam 595 Görüntülenme, (Bugün) 3 Görüntülenme