ÇOCUKTAN AL(MA) HABERİ

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 4 Dakikadır.

Medyada yer alan haberlerden en önemlilerinden birisi de şüphesiz ki çocukların bulunduğu haberlerdir. Haberlerde çocuklardan özne ya da yan unsur şeklinde bahsedilmesi bu konunun önemini değiştirmemektedir. Çocukların yer aldığı haberlerin sunumu çok hassas olarak şekillendirilmelidir. Çünkü reyting uğruna çocukların yüksek yararını gözetmeden yapılan haberler, makro boyuta ulaşan yıkımlara yol açabilmektedir (Bulunmaz, 2016). Peki çocukla ilgili haberler nasıl sunulmaktadır? Diğer haberlerden farklı olarak “çocuktan haber verirken” reyting dışında ne önemlidir? Çocuklarla ilgili haberlerin içeriğinde sosyal hizmetin benimsemiş olduğu çocuğun yüksek yararı ilkesine, gizlilik ve mahremiyet konusuna ne derecede dikkat edilmektedir?

Literatürde çocukların medyada temsil ediliş şeklinde çocuk haklarına aykırı olan birçok sorunun varlığına işaret edilmektedir. Yeterince medyada temsil edilemeyen çocuklar, temsil edildikleri durumlarda ise farklı şekillerde ayrımcılığa maruz kalmaktadır (Çobaner, 2015). Bu konu ile ilgili yapılan araştırmalar çocukların haberlerde olumsuz stereotiplerle bir arada ele alındıklarını ortaya çıkarmıştır (Akdağ, 2016). Ülkemizde çocuk haklarını temel alan bir habercilik için farklı etik kodlar, davranış ilkeleri olmasına rağmen bunlar sıklıkla yok sayılmaktadır (Uzun, 2014). Örneğin, bir cinsel istismar haberinin önemini vurgulamaya çalışırken çoğunlukla gereksiz detaylar paylaşılmakta ve yanlış ifadeler kullanılmaktadır. Bunun sonucunda ise çocuklar medya tarafından yeni bir istismara maruz bırakılmaktadır (Doğrucan ve Yıldırım, 2011).

Fırat’ın (2016) Türkiye’de en çok okunan internet gazetelerinin çocuk içerikli haberlere ne oranda yer aldıklarını ve bu haberlerin sunumunda ne tür etik ihlaller yapıldığını saptamak amacıyla yaptığı araştırmada; incelenen 122 haberin %73’ünde çeşitli etik ihlaller yapıldığı, %79,5’inde çocukların ‘suç odağı’ ya da ‘mağdur’ olarak bulunduğu, çocukların daha çok ‘‘olumsuz’’ şeklinde kabul edilebilecek haberlerde yer aldığı anlaşılmıştır.  Arslan ve Topal’ın (2021) yaptığı araştırmada ise 4 internet gazetesinde toplam 221 haber incelenmiştir.  Araştırma sonucunda incelenen dört internet gazetesinde de çocuk odaklı habercilik anlayışına ters olan, etik ihlaller bulunan içerikler tespit edilmiştir. Yapılan çalışmada hem haber başlıklarında (çoğunlukla sansasyonel başlık atmak gibi) hem de sunulan haberin anlatım dilinde sorunlar görülmüştür. Haberlerde çocuklarla ilgili gereksiz detayların kamuoyu ile paylaşılması ise ayrı bir problem teşkil etmektedir.   Haberleri sırf daha dikkat çekici hale getirmek ve daha çok okunur yapılabilmek adına çocuğun ruh sağlığı hiçe sayılarak “talihsiz çocuk”, “tinerci” “terörist” gibi nitelendirmeler yapılmaktadır. Haberleri daha marjinal hale getirebilmek için olayların dramatikleştirildiği de görülmektedir.  Ayrıca çocukların tanınmasına sebep olacak paylaşımlar yapılmaktadır (Özmen, 2012).   Tok, Güneş, Güngör ve Aytekin’in araştırmasında (2019) yapılan haberlerde çocukların isimlerinin açık şekilde paylaşıldığı, çocuğun vefatı söz konusu olduğunda haklarının da son bulmuş gibi davranıldığı, kişisel bilgilerin gizliliğine dikkat edilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Çobaner’in (2015) yaptığı çalışmada ise haberlerin %49,8’inde habere konu olan çocukların görüntüleri paylaşılmıştır. Araştırmada haberlerin %38’inde çocukların isim ve soy isimlerinin bulunduğu; çocukların isimlerinin olmadığı haberlerdeyse sosyal çevresi ile ilgili gizliliğe aykırı paylaşımların yapıldığı tespit edilmiştir. Ulusal düzeydeki gazetelerin çocukları ne zaman ve nasıl temsil ettiğini ortaya çıkarmak amacıyla yapılan başka bir çalışmada ise çocukların yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının ihlal edildiği görülmüştür. Bu anlamda haberler “çocuk hakları ihlalleri” gerçeğini yansıtmaktadır. Çocukların haberlerde görünme ve medyaya yansıma biçimleri ikincil bir çocuk hakları ihlalini oluşturmaktadır. Bu ihlalleri önlemek gerekli adımlar atılmalıdır (Kuş, Karatekin, Öztürk ve Elvan, 2016). Aksi takdirde çocukların yaşadığı hasarın boyutu büyümektedir. İhmal ve istismar mağruru çocukların mahremiyetine özen gösterilmemesi ikincil travmalara sebep olabilmektedir (Koç ve Paslı, 2021). Şiddet mağduru olan, çeşitli sebeplerle travma yaşayan çocukların yüksek yararını düşünerek görüntülerinin, kişisel bilgilerinin sergilenmesi konusunda çok daha dikkatli olunması gerekmektedir (Çobaner, 2015). Bu konuda tüm medya araçları ortak bir sorumluluğu paylaşmalı, çocukların özel durumları gözetilmeli ve pozitif ayrımcılık yapılmalıdır (Bulunmaz, 2016). Bu konu ile ilgili Aktaş Salman’ın (2019) Çocuk Odaklı Habercilik El Kitabı’nda yer verdiği önerilerden bazıları şu şekildedir:

  • Çocuğun yararını gözeten bir bakış açısıyla haberler ele alınmalıdır.
  • Haberlerin dikkat çekiciliğini arttırmak için çocukları cinsellikle bağdaştıran görüntüler kullanılmamalıdır.
  • Kimlik bilgileri kesinlikle gizlenmeli, asla pornografik, suçlayıcı ve küçük düşürücü bir dil kullanılmamalıdır.
  • Çocuk şiddet mağduru olduğunda maruz kalınan şiddetle ilgili ayrıntılara yer verilmemelidir.
  • Haberin çocuğun can güvenliğini, fiziksel ve ruhsal sağlığını tehlikeye atacak bir noktasının olup olmadığı düşünülmelidir.
  • Haberde çocuğun etiketlenmesine, damgalanmasına yol açabilecek bir durumun varlığı sorgulanmalıdır.

Tüm bunların yanı sıra çocuklarla ilgili haberler için ulusal denetim mekanizmaları da oluşturulmalıdır (Kuş ve ark., 2016). Medyada çocukla ilgili yapılacak tüm sunumlar, içerikler psikolog, çocuk gelişim uzmanı, sosyal çalışmacı gibi çeşitli uzmanların denetiminden geçmelidir (Yıldız, 2018). Ayrıca son olarak belirtmek gerekiyor ki bu konuda her vatandaşın elini taşın altına koyması, çocuklarla ilgili haberlerde etik ihlalleri fark ettiğinde ilgili kurumlara şikayetini bildirmesi, çocukların yüksek yararını gözetmeyen haberlerin viral olmaması için ilgili paylaşımlardan uzak durması gerekmektedir.

 

KAYNAKÇA

Akdağ, Ç. T. (2016). Yeni medyada çocuk haberciliği: “Milliyet çocuk”, “Hürriyet çocuk” ve “Cicicee çocuk deyince” sayfalarının incelenmesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (25), 155-180.

Aktaş Salman, U. (2019). Haberde Çocuk: Çocuk Odaklı Habercilik Elkitabı. İstanbul: IPS İletişim Vakfı Yayınları.

Arslan, H., ve Topal, A. (2021). Çocuk Odaklı Habercilik Üzerine Yeni Medyaya Şiddet, Taciz, Tecavüz, Cinayet Haberleri Üzerinden Eleştirel Bakış: Leyla Aydemir Örneği. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (11), 132-159.

Bulunmaz, B. (2016). Çocuk suçları ve medyanın etik sorumluluğu. Bursa: Sentez Yayıncılık.

Çobaner, A. A. (2015). Çocuk Hakları Bağlamında Suriyeli Mülteci Çocukların Haberlerde Temsili/Representation of Syrian Refugee Children in News in the Context of Children Rights. Marmara İletişim Dergisi, (24), 27-54.

Doğrucan, A. ve Yıldırım, Z. (2011). Yazılı basında çocuk istismarı haberlerinin incelenmesi:(Cumhuriyet, Hürriyet, Posta, Sabah, Yeni Şafak ve Zaman gazeteleri örneğinde). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi4(2), 176-194.

Koç, F. ve Paslı, F. (2021). Çocuğa Yönelik İstismar ve İhmal Olaylarının Haberdeki Temsilinin Çocuk Hakları Bağlamında İncelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet32(1), 97-119.

Fırat, F. (2016). Çocuk odak‘sız’ habercilik: internet gazetelerinde çocuk içerikli haberlerin sunumu ve etik ihlaller. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi4(2). 817-833.

Kuş, Z., Karatekin, K., Öztürk, D., ve Elvan, Ö. (2016). When the child gets in the news? A case study on the national written media in Turkey. Educational Media International53(2), 118-138.

Özmen, Ş. (2012). ‘Çocuğun Adı Yok: Televizyon Haberlerinde Çocuğun Sunumu ve Çocuk Hakları Bağlamında Değerlendirilmesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (34), 66-82

Tok, A. İ., Güneş, N., Güngör, İ., ve Aytekin, Ç. (2019). Yazılı basında çocuk haberlerinin sunumu. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (5), 542-554.

Uzun, R. (2014). Çocukların medyadan ve medyada korunması çocuklara yönelik etik davranış kurallarının incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (22), 152-167.

Yıldız, C. (2018). Gazetede Çocuklar: Hürriyet, Sabah, Sözcü ve Posta örnekleri. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi8(1), 281-294.

GÖRSEL KAYNAKÇA

https://cesie.org/en/project/stop/ adresinden erişildi.

https://www.behance.net/gallery/62869881/Childrens-Rights adresinden erişildi.

 

Aliye Beyza BAYYAR

Sosyal Hizmet Uzmanı

Yüksek Lisans Öğrencisi

Bugüne Kadar Toplam 383 Görüntülenme, (Bugün) 1 Görüntülenme