YAŞAMIN KONTROLÜ KİMDE?

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

1925 yılında doğan William Glasser ilk önce kimya eğitimi almış ve kimya mühendisi olmuştur. Daha sonra psikiyatriye ilgi duyup 1953’te tıpta lisans eğitimini tamamlamış, 1961 yılında ise psikiyatri uzmanı olmuştur. Freud’un psikodinamik görüşlerine karşı çıkarak 1962’de gerçeklik terapisi olarak tanımladığı yaklaşımını ilk kez ortaya koymuştur. 1970’lerin sonunda bütün çalışmalarını açıklayabilecek bir kuram arayışına girmiş ve William Powers’ın kontrol kuramında büyük bir potansiyel olduğunu fark etmiş ve sonraki 20 yıllık süreci bu konu üzerinde çalışarak geçirmiştir. 1996 yılında yaptığı çalışmalarla kontrol kuramını büyük ölçüde değiştirdiğini fark ederek kuramının ismini “Seçim Kuramı” olarak değiştirmiştir. Glasser, 1998, 2000 ve 2003 yıllarında yayınladığı kitaplarıyla “Gerçeklik Terapisi” modelini bu yeni açıklamalarının ışığında ortaya koymuştur (Tanrıkulu, 2013).

Glasser insanların psikolojik sorunları da dahil olmak üzere davranışlarından sorumlu tutulamayacakları görüşüne karşı çıkarak kuramını açıklamıştır (Tanrıkulu, 2013). Glasser savaş gazilerinin yattığı psikiyatri kliniğinde çalışırken bu düşüncelerinin doğruluğunu araştırmak için hemen bir deneme yapmaya karar vermiştir. Servisteki hastaların langırt oyunu oynamayı sevdiklerini bildiğinden bütün langırt oyunlarını bir alana toplamış ve hastaların bu alanda iken deliliklerini sergilemelerini yasaklamıştır. Hastalara herhangi bir yerde iken isterlerse halüsinasyonlar görebilecekleri, görünmeyen insanlara bağırabilecekleri veya çılgın davranışlarda bulunabileceklerini ancak bu alanda böyle davranışlarda bulunurlarsa alanı terk etmelerinin isteneceği söylenmiştir. Ne mi olmuştur? Hastaların çoğu bu kurala uyabilmiştir ki bu da onların delirmek yerine oyun oynayabildiklerini kanıtlamıştır (Murdock, 2013). Seçim kuramına göre tüm pratik nedenlerle sıkıntımız da dahil olmak üzere yaptığımız her şey bizim kendi seçiminizdir. Yani sürücü koltuğunda olan biziz ve tüm sorumluluk bize aittir. Başkaları bizi ne üzebilir ne de mutlu edebilir. Glasser, insan davranışlarının en belirleyici ve güdüleyici noktasının aslında istekler ve sahip olunanlar arasındaki boşluktan ibaret olduğunu ileri sürer (Uygarer, 2019).

Gerçeklik Terapisi’nde insanın beş temel ihtiyacı bulunduğuna dikkat çekilmektedir. Dikkat çekilen bu ihtiyaçlar; hayatta kalmak, sevmek ve ait olmak, güç, özgürlük ve eğlencedir (Uygarer, 2019). Ayrıca, bu ihtiyaçların doğuştan ve evrensel olduğu da vurgulanmaktadır. Hayata geçirilen her bir davranışın insanın bir ihtiyacını gidermek amacı olduğu söylenmektedir (Murdock, 2013). Bu ihtiyaçlar arasında en önemli olanı ve karşılanması en zor olanı sevme ve ait olma ihtiyacıdır. Bizler güç ihtiyacımızı başkalarına sözümüzügeçirerek başkalarına ne yapacaklarını söyleyerek onlara haklı olduğumuzu göstererek ve yanlış yaptıklarında onlara ceza vererek karşılarız. Bizim başkalarını zorlamaya çalışmamızın nedeni güç ihtiyacımızdır (Ülker Tümlü ve Voltan Acar, 2014). Bireyler önem verdikleri kişiler tarafından yok sayıldıklarında kendilerini güçsüz hisseder ve acı yaşarlar. Özgürlük ihtiyacımızı ancak hayatımızın kontrolünün bizde olduğuna inandığımız zaman doyurabiliriz (Murdock, 2013).

Gerçeklik Terapisi içerisinde önemli olan kavramlardan biri “Kalite Dünyası”dır. “Kalite Dünyası” insanın ihtiyaçlarını gideren herhangi bir insan veya nesnenin beyinde sakladığımız yerini imgelemektedir (Uygarer, 2019).  Bu özel, kişisel dünya insan yaşamının özünü oluşturur. Bu kişisel dünyada, bireyin temel psikolojik gereksinimlerini karşılayan insanlar, nesneler ve inançlar yer alır. Doğuştan itibaren birey, gereksinimlerini en iyi biçimde nasıl doyurabileceği çabası içerisindedir. Bu çaba sonucunda yaşantılardan elde edilen bilgiler belleğin bir köşesine kaydedilerek kalite dünyasını oluşturur (Murdock, 2013). Kalite dünyası dinamiktir, bireyin yaşamı ile uyumlu olarak her an gelişmeye ve değişmeye devam eder. Kalite dünyasında, bireyin gereksinimlerini en iyi karşılayan şey korunur. Bu bir olay, insan, bir eşya ya da bir imaj olabilir (Ünüvar, 2012).   Diğer bir kavram ise “Toplam Davranış”tır. İnsanların doğal olarak çok boyutlu olduğunu vurgulayan bu terim, insan davranışlarının; eylem, düşünme, hissetme ve fizyolojik olmak üzere dört bileşeni içerdiğini ileri sürer (Uygarer, 2019).

Gerçeklik terapisi insanların çoğunun altta yatan benzer problemlere sahip olduğunu savunmaktadır. Bu problem ise genellikle yaşamlarındaki önemli insanlardan en az biriyle doyurucu ve başarılı bir ilişki kuramamaları veya diğer insanlara yaklaşıp onlara bağlanamamalarıdır. Dolayısıyla terapi, danışanı insanlarla anlamlı ilişkilere yönlendirip davranışlarını etkili ve işlevsel şekilde değiştirmesine odaklanır (Tanrıkulu, 2013).

Başkalarından alabileceğimiz ya da onlara verebileceğimiz tek şey bilgidir. Bizler davranışlarımızı düşüncelerimizi dolaylı olarak neredeyse bütün duygularımızı ve fizyolojimizin önemli bir kısmını kendimiz seçmekteyiz. Seçim kuramı yaşamın kontrolünün bizde olduğunu göstermektedir.

Kaynakça

  1. Murdock, N. L. (2016). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları (F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.
  2. Tanrıkulu, T. (2013). Siber Zorbalıkla İlgili Değişkenlerin İncelenmesi Ve Gerçeklik Terapisi Yönelimli Bir Müdahale Programının Siber Zorbaca Davranışlar Üzerindeki Etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
  3. Uygarer, G. (2019). Çocuk ve Ergenlerde Siber Zorbalıkla Başa Çıkmada Gerçeklik Terapisinin Etkililiğinin İncelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 9(53), 297-315.
  4. Ülker – Tümlü, G. ve Voltan Acar, N. (2014). “Issız Adam” Filminin Gerçeklik Terapisine Dayalı İncelenmesi. İnsan ve İnsan Dergisi, (2), 62-73.
  5. Ünüvar, A. (2012). Gerçeklik Kuramına Dayalı Psiko-eğitim Programının Lise Öğrencilerinin Denetim Odağı Ve Yılmazlık Düzeyi Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.

Görsel Kaynakça

  1. http://www.turkpdr.com/makale/psikoloji-ve-psikolojik-danismanlik-kuramlari/william-glasser-ve-gerceklik-terapisi-499.htm
  2. https://pederbey.wordpress.com/2017/05/10/gerceklik-terapisi/

Sümeyye Nur KANDEMİR

Psikolojik Danışman

Bugüne Kadar Toplam 315 Görüntülenme, (Bugün) 4 Görüntülenme