Bilişsel Düzenleme ile Değişim: Bilişsel Davranışçı Terapi

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 4 Dakikadır.

Bilişsel davranışçı terapi düşüncemizin, hissettiklerimiz ve davranışlarımız üzerindeki etkisini vurgulayan yapılandırılmış bir terapidir. BDT temellerini öğrenme kuramları ve bilişsel psikoloji ilkelerinden alır (Özcan ve Çelik, 2017). Fakat hangi uygulama olduğu fark etmeksizin kuramın merkezinde ‘‘öğrenme ve yeniden öğrenme’’ olgusu yer almaktadır (Türkçapar ve Sargın, 2012). Bilişsel davranışçı terapi temel ilkeleri şöyle sıralanabilir:

  • Birey çevresinden çok kendi zihnindeki bilişsel düzenlemelerine cevap verir. Düşünceler, duygular ve davranışlar karşılıklı ilişki içerisindedir.
  • Danışanın tutumları, beklentileri, inançları ve diğer bilişsel süreçler terapötik sürecin nasıl planlanacağında ve uygulanacağında önem teşkil eder.
  • Bilişsel davranışçı terapist, uyum sorunlarına neden olan unsurlara tanı koyucu, danışan ile birlikte bu işlevselliği bozan bilişleri ve onlara eşlik eden duygu ve davranışları değiştirmek amacıyla çeşitli yeni öğrenme süreçleri düzenleyen bir eğitimci ve danışman olarak çalışır (Türkçapar, 2012).

Terapötik teknikler bilişsel ve davranışçı teknikler olmak üzere ikiye ayrılır:

Bilişsel teknikler

  • Duygu ve Düşünceleri izleme

Bu teknikte danışana içinde 5 sütun bulunan bir form verilir. İlk sütunda, hasta durumun ya da olayın ne olduğunu tanımlar ve kaydeder. İkinci sütuna bu durumla ilgili özgül duygular ve duygunun derecesi kaydedilir. Üçüncü sütunda duruma verilen yanıtlardaki otomatik düşünceler ve her birinin etki oranları kaydedilir. Sonraki basamakta hasta daha gerçekçi yanıtlar vermek için cesaretlendirilir ve bu yanıtlar da hasta tarafından dördüncü sütuna kaydedilir. Son sütunda ise, hasta otomatik düşünceleri ve sonraki düşüncelerine ilişkin inanç oranlarını yeniden değerlendirir ve kaydeder. Bu şekilde danışanlar formu kullanarak duygu ve düşünceleri arasındaki farklılıkları öğrenirler ve problemlere karşı uyumlu davranışlar geliştirirler.

  • Kanıt sorgulama

Danışanın belli bir inancını desteklemekte kullandığı kanıtı sorgulamaktır. Teknik uygulandıktan sonra danışan kanıtları hakkında daha gerçekçi ve uygun yorumlar yapabilir.

  • Seçenekleri sorgulama

Seçenekleri sorgulama, danışanın baş etme kaynakları ve güçlerine dayalı olarak ek seçenekleri üretmeyi, bireyin baş etme becerilerini repertuarını geliştirerek kişisel gelişimine yardımcı olmayı içerir.

  • Düşünceyi durdurma

Bu teknik en iyi şekilde, işlevsel olmayan düşüncelerin başladığı ilk anda kullanılır (Demiralp ve Oflaz, 2007).

  • Felaketsizleştirmeme

‘‘Eğer ….. olursa’’ tekniği olarak da bilinir. Danışanların korkulan sonuçlara karşı hazırlanmasını sağlar. Bu teknik özellikle baş etme planlarıyla birleştirildiğinde kaçınmayı azalmakta yardımcı olur (Beck ve Weishaar, 2012).

  • Yeniden düzenleme

Bu teknik otomatik düşünceleri tanımlamak, içerik değerlendirmek, hipotezleri test etmek ve temel varsayımları oluşturmak için kullanılır (Powers ve Kalodner, 2016; Akt. Yıldız, 2019).

  • Zorlayıcı inançları tartışmak

Danışanın işlevsel olmayan inançları belirlendikten sonra onun bu inanca karşı çıkmasına yardımcı olacak olan bu teknikte terapist işlevsel, ampirik, mantıksal, felsefik, arkadaş olarak ve alternatif sorular sorar.

  • Akılcı baş etme cümleleri

Danışanın işlevsel olmayan inancına karşı çıktıktan sonra danışanın kendi sözcükleriyle cümleler kurarak kendini ifade etmesine yardımcı olmak çok önemlidir. Danışanın yazması hatırlama ve uygulama bakımından faydalı olmaktadır.

  • Referans alma

Danışanın düşünce biçimini değiştirmesinin ya da değiştirmemesinin faydaları ve zararlarının bir listesini yaptırmaktır. Bu teknik danışanı değişim yapma nedenlerini görmesi ve olayın tekrar yaşanması gibi bir sorun karşısında danışanların motivasyonlarını yükseltmek için kullanılır (Yıldız, 2019).

  • Olumlu benlik ifadeleri

Bu teknik kullanılırken danışandan belli cümleleri sürekli tekrar etmesi istenir. Danışan ilk başta bu düşünceleri doğruymuş gibi hissetmez ancak burada önemli olan durum danışanların tekrar ettikleri cümlelerin duygu ve davranışlarını etkiliyor oluşudur (Powers ve Kalodner, 2016; Akt. Yıldız, 2019).

  • Çarpıtmaların etiketlenmesi

Bu teknikte danışan herhangi bir işlevsel olmayan düşünceyi otomatik olarak algılar ve bilişsel kalıplarını izler. Bunun sonucunda değişim için daha etkili bir yol alınabilir.

  • İmgeleme yoluyla yerleştirme

Genel olarak kişilerin olumsuz rüyalar ve imgeler tecrübe etmesi, imgelemin güçlü olduğunu göstermektedir. Bu yüzden danışanlara rüyaları ve imgeleri olumluya çevirmeleri için yardımcı olunur (Yıldız, 2019).

  • Bilişsel prova

Bu teknik diğer insanlara karşı koymada yaşanan güçlüklerin aşılmasında danışanlara yardımcı olabilir (Dattilio ve Freeman, 1992; Akt. Yıldız, 2019).

Davranışçı teknikler:

  • Ev ödevi

Danışanlara seansların arasındaki sürede bilişsel prensipleri uygulama fırsatı verir.

  • Davranışsal tekrar ve rol oynama

Danışanın yaşamında uygulayacağı beceri veya teknikleri pratik etmek için kullanılır. Model alma, beceri eğitimi içerisinde de kullanılır.

  • Aktivite planlama

Bu teknik yapılanmayı sağlar ve iştirak etmeye motive eder. Gün içerisinde yapılan her aktivite de gösterilen yeterliliği ve alınan hazzın derecesini oylamak gibi şeyleri hedefler.

  • Derecelendirilmiş görev

Terapist, danışanın tehditkar olmayan bir seviyeden başlamasını ister ve yavaş yavaş verilen görevlerin zorluk derecesini arttırır (Beck ve Weishaar, 2012).

  • Sistematik duyarsızlaşma

Bu öğrenme yaklaşımı, nötr bir olayın ya da uyaranın korku gibi bir refleks tepkisine yol açmış bulunan uyaranla eşleşmesidir. Danışanın daha yüksek kaygı ya da korku düzeylerine karşı duyarsızlaştırmak amacıyla karşıt koşullamadan yararlanır (Hackney ve Cormier, 2008).

  • Güvengenlik eğitimi

Güvengenlik eğitiminin amacı, bireylerin davranış dağarcıklarını geliştirmek ve başkalarının duygularına ve haklarına karşı duyarlılık göstererek kendilerini ifade etmeyi öğretmektir.

  • Maruz bırakma

Maruz bırakma, yerinde ve hayali olmak üzere iki şekilde uygulanabilir. Kaygı yaratan uyarıcıya uzun bir süre maruz kalması söz konusudur.

  • Sosyal beceri eğitimi

Danışanların diğer insanlarla çeşitli sosyal ortamlarda etkili olabilme yeteneğini ifade eder. Sosyal beceri eğitimi kişilerarası ilişkilerde yaşadıkları güçlükleri gidermek amacıyla kullanılır (Corey, 2015).

  • Gevşeme ve meditasyon

Bu tekniğin uygulanması kaygı bozukluğu olan danışanların dikkatli bir şekilde nefes alıp vermesiyle kendilerini rahatlatmayı öğrenmelerine ve kaygılarını kontrol altında tutmalarına yardımcı olur (Yıldız, 2019).

Kaynakça

Beck, A. T. ve Weishaar, M.E. (2012). Bilişsel terapi. İçinde R. J. Corsini  ve D. Wendding (Ed.), Modern Psikoterapiler (ss: 421- 469). İstanbul: Kaknüs Yayınları.

Corey, G.(2015). Psikolojik danışma, psikoterapi kuram ve uygulamaları. (Sekizinci        basım).Ankara: Mentis Yayıncılık.

Cormier, S. ve Hackney, H. (2008). Psikolojik danışma ilke ve teknikleri: Psikolojik yardım süreci                                     el kitabı. (T. Ergene, S.Aydemir Sevim Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık.

Çelik, G.G. ve Özcan, Ö. (2017). Bilişsel davranışçı terapi. Turkiye Klinikleri J Child Psychiaty- Speacial Topics. 3(2), 115-120.

Demiralp, M. Ve Oflaz, F. (2007). Bilişsel-davranışçı terapi teknikleri ve psikiyatri hemşireliği   uygulaması. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 8, 132-139.

Sargın, A.E. ve Türkçapar, M.H. (2012). Bilişsel davranışçı psikoterapiler: Tarihçe ve gelişim.    Bilişsel davranışçı Psikoterapi ve Araştırma Dergisi. 1(1), 7-14.

Türkçapar, M.H. (2012). Bilişsel terapi. (Altıncı basım). Ankara: Hekimler Yayın Birliği.

Yıldız, M.A. (2019). Bilişsel terapi. İçinde B. Karataş ve Y. Yavuzer (Ed.), Psikolojik Danışma ve                    psikoterapi kuramları örnek uygulamalarla temel ve güncel kuramlar (ss:313-349). (İkinci Baskı). Ankara: Pegem Akademi.

Görsel Kaynakça

https://tuba-aydin.com/terapi-yontemleri/

https://cagatayugur.com.tr/services/bilissel-davranisci-terapi/

Başak KILINÇ

Psikolojik Danışman

Bugüne Kadar Toplam 524 Görüntülenme, (Bugün) 2 Görüntülenme