“ZITLIKLAR, İNSANI ÖZGÜRLEŞTİRİR.”

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Uzun yıllar Freud’cu bir ruh sağlığı uzmanı olan Fritz Perls, psikanalitik kurama yönelik yaptığı eleştirilerinin pek de dikkate alınmaması üzerine Gestalt yaklaşımını kurmuştur. Gestalt kelime anlamıyla “biçim”, “tamamlama”, “bütünleştirme’dir.” Aynı kelime ruh sağlığı uzmanlığı alanında kullanıldığında, kişinin bütünleşmesini, yaşamının bitmemiş, bir sonuca ulaşamamış yönlerini anlamlı bir biçimde oluşturup tamamlamasını ifade eder (Cüceloğlu, 2019). Gestalt terapinin en büyük amacı farkındalıktır. Perls “Sadece farkında olmak, farkındalığın kendisi bile tedavi edici olabilir.” demiştir. Danışanların bilinçli bir şekilde reddettikleri şeyleri kabul etmeleri ve onlarla yüzleşme, karşı karşıya gelme kapasitesine sahip olmaları ve daha iyi bir gelecekle karşılaşmaları hedeflenir. Böylece danışanların birleşmiş bir bütün haline gelmeleri psikolojik danışma sürecinde ulaşılması istenen bir amaçtır (Corey, 1977; Akt., Kunter, 2016). Gestalt yaklaşımına göre bireyler insanoğluna ait tüm özellikleri taşıma kapasitesiyle dünyaya gelir ancak zamanla “iyi” olarak değerlendirilen özellikleri ego sınırlarına dâhil ederken, “kötü” olarak değerlendirilenleri kendiliğine yabancılaştırırlar (Perls, 1975; Akt., Akkoyun, 2016). Hiçbir özellik kendi başına “iyi” ya da “kötü” şeklinde kesin kategorilere ayrılamaz. Böylesi bir değerlendirmeyi yaparken göz önünde bulundurulması gereken esas ölçüt, söz konusu özelliğin, içinde bulunulan çevresel koşullara uygun olarak, o anda bireyin ihtiyacını iyi bir şekilde karşılayıp karşılamamasıdır (Daş, 2017). Zıt kutuplar (top dog-under dog), Gestalt terapinin farkındalık çalışmalarında önemle ele alınır. Olgun ya da çocuksu, şeytansı veya melek gibi, bağımlı ya da özerk, güvenilir ya da sorumsuz olmak, güçlü veya zayıf, mutlu ya da hüzünlü hissetmek, kalmak ya da gitmek, konuşmak ya da susmak, zihin ve beden gibi birbirleriyle çatışan veya henüz ortaya çıkmamış, yabancısı olduğumuz taraflarımız, özelliklerimiz, duygularımız, hislerimiz ve eğilimlerimiz vardır. Bunlardan birisi genellikle bastırılmış, susturulmuş ya da yok sayılmaktadır ve aslında sanıldığının aksine benlikte ifade bulan özelliğe kıyasla kişinin varoluşunda daha fazla etkili olmaktadır (Atılgan, 2019). Gestalt terapi yönelimine sahip psikolojik danışmanlar danışanlarının ne sunduklarının farkındadırlar ancak çoğunlukla da danışanlarında neyin eksik olduğuna bakarlar. Bir olasılıkla danışan benliğinin bir yönünü bastırmaktadır veya sahiplenmemektedir. Bu bastırdığı yön de kutbun bir ucundadır. Bu yüzden psikolojik danışma oturumlarında ilk olarak danışanların kutuplarına yönelik farkındalıkları artırılmaya çalışılır (Murdock, 2016). Çünkü benliğinin zıt kutuplardan oluştuğunun farkında olmayan bireyler yaşamlarına uyum sağlayamazlar ve yaratıcı faaliyetlerde bulunamazlar.

Gestalt yaklaşımında kutuplar; diyaloglar, provalar ve rüyalar aracılığı ile ele alınmaktadır. Diyalog tekniğinden danışanların psikolojik danışma sürecinde kutuplarına yönelik farkındalıklarını artırmak ve bitirilmemiş işlerini bitirmek için yararlanılır. Burada danışan bir diyalog veya konuşma yaratmaya davet edilir. Diyaloglar şunlar arasında olmaktadır; a) Danışanın kişiliğinin kutupları arasında, b) psikolojik danışman ile c)danışanın geçmişteki veya şimdiki yaşamındaki bir başkası ile (Murdock, 2016). Bu diyalog şekli alttaki ses ile üstteki ses arasındadır. Danışan kendisinin her iki parçasını da talepkar olan üstteki sesi ve mızmızlanan, bahanelere başvuran alttaki sesi, birinden diğerine geçerek seslendirir. Alttaki ses diyaloğunda, danışan iki kutup arasında gidip gelerek bunları oynar. Üstteki ses olduğunda patronluk taslar,  alttaki ses olduğunda mızmızlanır. Bu diyalogtaki amaç her iki tarafın da birbirini dinlemesidir. En sonunda benliğin iki tarafının da birbirini dinlemesi sonucunda bir bütünleşme oluşmaktadır. Gestalt yaklaşımına göre bu sağlıklı olmanın ön koşuludur. Prova tekniğinde ise danışanlar gözlemlenen davranışlarının (kutuplarının) tam tersini yapmaya teşvik edilir. Perls’e göre toplum içinde oynamamız beklenen rolü hayalimizde prova ederiz. Oyun sırasında da korku, endişe hissederiz çünkü rollerimizi iyi oynayamayacağımızdan korkarız. İçsel provalar daha çok enerji tüketir ve yeni davranış deneyimi için isteğimizi engeller. Psikolojik danışma grubunun üyeleri rollerini başka bir üyeyle paylaşarak oynarlar ve sosyal rollerine hazırlayıcı yolların daha fazla bilincine varırlar (Corey, 1977; Akt., Akkoyun, 2016). Gestalt yaklaşımına göre kutuplarla çalışmanın bir diğer yolu danışanların rüyalarını ele almaktır. Gestalt yaklaşımı, rüyaların danışanların kutuplarını temsil ettiğini, rüya çalışmasının da danışanın bunları bütünleştirmesine yardım etmeninin bir yolu olduğunu vurgular. Kutupların farkında olan Gestalt yaklaşımını kullanan bir psikolojik danışman bunlarla çalışırken kutupları birbirine yaklaştırmayı ve sağlıklı bir bütünleşmeye yardımcı olmak için danışanı bu parçalar arasında farklı rollere girmeye ve bunların en uç örneklerini deneyimlemeye davet eder. Diğer yandan Gestalt yaklaşımında rüya çalışmasında, danışan rüyasındaki her bir unsurun rolünü alır, bunların her birisini yaşar ve konuşturur. Perls, danışanın rüyasındaki her bir unsuru oynamasının, bunları seslendirmesinin, eylemde bulunmasının önemli olduğunu çünkü bunların hepsinin birlikte benliğin unsurları olarak rüyada yer aldığına inanmaktadır (Murdock, 2016; Akt., Akkoyun, 2016). Gestalt terapi yaklaşımında kutupları ele almada yukarıda bahsi geçen tekniklerin kanıtlanmış faydaları vardır. Bununla birlikte danışanların kutupların en uç örneklerini oynamakta zorlanabilecekleri, direnç gösterebilecekleri akıldan çıkarılmamalıdır. Bu direnç de terapötik iş birliğini olumsuz etkileyebileceği için çalışmaların yoğunluğunu böyle anlarda azaltmakta fayda vardır.

KAYNAKÇA

Atılgan, S. (2019). Gestalt Terapi Yaklaşımı. İçinde, M.Eskin, Ç. Günseli,Dereboy ve N. Karancı (Eds.) Klinik Psikoloji Bilim ve Uygulama (ss.451-472). Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Balcı, Kunter, Z.(1995). Gestalt Terapi. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7, 189-197.

Cüceloğlu, D. (2016).  İnsan ve Davranışı. Remzi Kitapevi.

Daş, C. (2017). Bütünleşmek ve Büyümek. Gestalt Terapi Yaklaşımı. HYB Yayıncılık.

Murdock, N. (2016). Gestalt Terapi İçinde, (Çev., F. Akkoyun. (Ed.) Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları (ss.198-230).Nobel Akademik Yayıncılık.

GÖRSEL KAYNAKÇA

https://selfmadehuman.org/icerik/2018/1/5/benlik-deerimi-dierlerinin-grleri-belirler-psikolojik-faturalar adresinden erişilmiştir.

https://dralabay.wordpress.com/2014/01/21/otekilik-zitliklar-ve-yin-yang/ adresinden erişilmiştir.

                                                                                                             Çağrı BAŞ

                                                                                                       Psikolojik Danışman

Bugüne Kadar Toplam 116 Görüntülenme, (Bugün) 1 Görüntülenme