“İHTİYAÇLAR HİYERARŞİSİ 2.0”

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Abraham Maslow tarafından 1943 yılında oluşturulan İhtiyaçlar Hiyerarşisi incelendiğinde literatüre giriş hikâyesinde psikoloğun klinik ortamda yaptığı araştırma sonuçları yer almaktadır. Bireyin yaşamı boyunca her anında ihtiyaçlarının olması ve ihtiyaçları doğrultusunda hedefler koyması hiyerarşinin teorik düzenini oluşturmuştur. İhtiyaçlar kategorilere ve basamaklara ayrılmıştır. Hiyerarşi içerisinde bir üst basamağa geçen bireyin alttaki basamaktan yeterli düzeyde ihtiyaçlarını karşılıyor olması beklenmektedir (Walsh, 2011; Akt., Çoban, 2021).

Şekil 1.’de yer alan Maslow’un İhtiyaçlar Piramidi içerisinde en alt basamakta fiziksel ihtiyaçlar söz konusudur. Burada bireyin bir canlı olarak ihtiyaç duyduğu ve yaşamının kaynağı olan besin, su, hava ihtiyacı ve uyku, cinsellik, boşaltım gibi ihtiyaçları bulunmaktadır. Hiyerarşide ikinci basamak olan güvenlik ihtiyacı basamağında; bireyin güven duygusu içerisinde yaşama ihtiyacı, ailesini ve kendini kaos ve karışıklıklardan uzak tutma eğilimi, ahlaklı olması, iş ihtiyacı söz konusudur. Sonraki basamakta bireyin aidiyet isteği ortaya çıkmaktadır. Bu aidiyet ve sevgi basamağı içerisinde toplumsal ilişkiler, ikili ilişkiler, sevme ve sevilme ihtiyacı söz konusudur. Dördüncü basamakta yer alan değer/saygı ihtiyacı içerisinde saygınlık, elde edilen başarılar, kişinin toplum tarafından benimsenmesi ve takdir edilmesi, başkaları tarafından saygı duyulması isteği, öz saygı yer almaktadır. Beşinci ve son basamak olan kendini gerçekleştirme basamağında, bireyin yapabildiklerinin kapasitesine karşı farkındalık, kişisel tatmin, yaratıcılık, yeteneklerin ortaya çıkması, problem çözücü özellik, erdemlilik, içtenlik gibi durumlar bulunmaktadır. Maslow’un ortaya koyduğu ihtiyaçlar hiyerarşisinin üzerinden yaklaşık seksen yıl geçti. Geçen bu sürede dünya insanlıkı önceki çağlardan hiç olmadığı kadar büyük teknolojik ilerlemeler kaydetti. İlk başlarda bu ilerlemeler, bu hizmetlere erişimi daha kolay olan bölgelerdeki insanları etkilemiştir. Zamanla tüm dünyayı etkileyerek bu hizmetlere ilk başlarda erişemeyen insanlar da bu gelişmelerden nasibini almıştır. Artık teknolojinin iz sürmediği hemen hemen hiçbir ülke kalmamıştır. Geniş çaplı internet ağları, bilgisayarlar, tabletler, akıllı telefonlar, metaverse dünyası, sanal para ve daha nicesi… Bilimde ve teknikte, sosyal ve kültürel alanlarda meydana gelen gelişmeler geçmişte ortaya konulan çalışmaların da günümüze uyarlanması gerektiği zorunluluğunu doğurmaktadır. Her birimizin dijital birer insan olduğu çağda yaşıyoruz. Çünkü artık hayatın her alanında dijital araçlarla iç içeyiz. Özellikle koronavirüs süreci bunu daha da belirgin hale getirdi. Bu nedenle bu yazıda Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisine dijital araçlar perspektifinden bakacağız. Öncelikle şunu belirtmekte fayda var. Dijital çağın insanlara kazandırdıkları herkesçe bilinen bir gerçek. Bu yazıda “Dijital araçlar, insanların ihtiyaçlarını giderme yollarından biri mi?” Sorusundan hareketle Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi farklı bir açıdan incelenecektir. Bu yüzden bu yazı öznel bir değerlendirme yazısıdır.

Şekil 2’de Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi modelinin dijital çağa uyarlanmış halini görmekteyiz. Buna göre birinci basamakta internet paketimizin hızı, telefonumuzun şebekesinin iyi çekip çekmediği, internetimiz yoksa etrafımızda kolayca erişebileceğimiz wifi ağına sahip olup olmadığımız, şarjımızın hangi düzeyde olduğu ya da herhangi bir teknolojik alete sahip olup olmadığımız hepsi bizler için birer fizyolojik ihtiyacı oluşturmaktadır. Bir an için bunlardan bir ya da birkaçına sahip olmadığımızı hayal edelim! Hayatımız nasıl olurdu?  Tıpkı bir gerilim filmini andırırdı değil mi? Bu ilk basamaktaki ihtiyaçlarımızı yeteri kadar gideremeden bir üst basamaklardaki aşamalara geçmemiz hiç de mümkün olmazdı! Böylece oldukça mutsuz dijital birer insan olurduk. Tüm bu ihtiyaçlarımızı yeteri kadar giderdiğimizde ise bir üst basamağa geçiyoruz. Burada ikinci basamaktaki temel ihtiyacımız ise hem kullandığımız dijital araçlardaki içeriklerin hem de bizlerin ne kadar güvende olduğu ile ilgili.Yani şifreleri… Bunların herkesçe kolay tahmin edilebilir ve bulunabilir olması güvenlik ihtiyacımızı sağlayabilir mi?  Haberlerde dolandırılmaktan korkan, sürekli tedirgin olan, hesabı birilerinin eline geçen insanların serzenişlerine şahit oluyoruz! Güvenlik ihtiyacımızı bu platformlarda ne kadar sağlıklı giderebiliyoruz bu önemli bir sorun. Yani bu platformları kullanırken güvenlik ihtiyacımızı da gidermeliyiz. Üçüncü ve dördüncü basamakta ise tinder, facebook, instagram, twitter, tik-tok, whatsap gibi popüler uygulamalar aracılığı ile sevme, ait olma, bir gruba girme, saygınlık, kendimize yakın bulduklarımızı etkileme, kalabalıkları manipüle etme gibi ihtiyaçların giderildiğini görüyoruz. Paylaştığım gönderiye ya az beğeni gelirse? Hikâyemi neden bu kadar az kişi görmüş? Çevrimiçi olduğu halde bana neden yazmıyor? Sanırım beni önemsemiyorlar! Değer verdiğim X neden hiçbir fotoğrafımı beğenmiyor? Mesajıma neden görüldü atmasına rağmen cevap yazmadı? Beğeni sayıları, dönüş yapılmayan mavi tikler, tıklanma sayıları üzerinden sevilme ve saygı görme gibi ihtiyaçlarımızın giderilip giderilmediğini bunlar sanki kesin ölçütlermiş gibi değerlendiriyoruz. Teknolojiyi olumlu kullanabilen, kendisini olumlu ve olumsuz özellikleri ile kabul eden, sorumluluk sahibi, yaşamdan doyum alan bireylerin ise You Tube, Pinterest ve Linkedln gibi dijital platformlar aracılığı ile geniş kesimlerce takdir edilen, insanlığa faydalı yaratıcı ürünler ortaya koyarak kendilerini gerçekleştirme çabalarına şahit oluyoruz. Sonuç olarak teknoloji geliştikçe “temel” insani ihtiyaçlarımızı farklı dijital araç ve uygulamalardan karşılamaya devam edeceğiz.

KAYNAKÇA

Çoban, S.G. (2021). Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi kendini gerçekleştirme basamağında gizil yetenekler. European Journal of Educational & Social Sciences, 6(1), 112-118.

GÖRSEL KAYNAKÇA

Şekil 1, https://evrimagaci.org/maslowun-ihtiyaclar-hiyerarsisi-hayatta-kalmak-icin-nelere-ihtiyac-duyariz-1644 adresinden erişilmiştir.

Şekil 2, https://technogezgin.com/maslowun-ihtiyaclar-hiyerarsisi-nedir/ adresinden erişilmiştir.

https://parlakjurnal.com/sosyal-medya-ve-oyun-bagimliligi/ adresinden erişilmiştir.

 

                                                                                                             Çağrı Baş

                                                                                                Psikolojik Danışman

Bugüne Kadar Toplam 859 Görüntülenme, (Bugün) 2 Görüntülenme