“ŞARKILAR BİZİ SÖYLER.”

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

İçerisinde pozitif ve negatif etkiler barındıran müziğin insanların duygudurum ve psikolojik yapılarında değişiklik meydana getirdiği ve beyinlerinde farklı etkiler yarattığı söylenebilir. Müzik sadece kişinin duygu ve düşüncelerini çevrelemekle kalmaz aynı zamanda hislerini ve düşüncelerini yansıtma işlevi de görür. Duyguları harekete geçirerek yaratıcılığı artırır (Baydağ, 2019).  Bu yazıda Tarkan’ın bazı şarkılarının sözleri Bilişsel Davranışçı Terapinin temel kavramları aracılığı ile ele alınacaktır.1960’lı yıllarla birlikte psikoloji dünyasına hâkim bir yaklaşım olmaya başlayan davranışçılık, 1970’li yıllarla birlikte bu egemenliğini bilişsel yaklaşıma bırakmaya başlamıştır. Bilişsel yaklaşımı düzenli bir psikoterapi paradigmasına dönüştürenler ise Aaron T.Beck ve Albert Elis’in çalışmaları olmuştur. Psikanalizin insan davranışlarını açıklamadaki yetersizliğini gören bu iki bilim insanı böylelikle bilişsel davranışçı psikolojik danışmanın temellerini atmışlardır (Şirin, 2013). Bilişsel davranışçı psikolojik danışma yaklaşımı danışanların otomatik düşüncelerinin, çıkarımlarının, varsayımlarının deneysel olarak çalışılmasına, araştırılmasına vurgu yapma noktasında diğer psikoterapi okullarından ayrılır (Akar, 1992). İşlevsiz düşüncenin tüm psikolojik bozukluklarda yaygın olarak var olduğunu kabul eden bu yaklaşım, altta yatan işlevsiz düşüncenin değiştirilmesi ile beraber daha sağlam değişikliklerin meydana gelebileceğini vurgulamaktadır. Bu bakış açısına göre işlevsiz inançlar öğrenilmiş değildir ve bunların yerlerine işlevsel yeni inançlar geliştirilip, psikolojik danışma yoluyla güçlendirilebilir. BDT, klinik olarak bireyin bilişsel yapısını kavramlaştırırken ele aldığı bilişleri otomatik düşünceler ve şemalar olmak üzere iki ana başlıkta inceler. Şemalar ise ara inançlar(altta yatan sayıltı ve kurallar) ve temel inançlar olarak iki gruba ayrılabilir. Bu üç grup bilişi, iç içe geçmiş üç daire şeklinde düşünürsek en yüzeyde otomatik düşünceler daha sonra ara inançlar ve en çekirdekte de temel inançlar yer alır (Türkçapar, 2016).Otomatik düşünceler biliş akışını oluşturan sözel ve imgesel parçalara verilen addır. Bu düşüncelerin “otomatik” olarak adlandırılmasının nedeni zihinde aniden beliren düşünceler, resimler olmalarıdır. BDT, özellikle duygusal sıkıntı anlarına eşlik eden olumsuz otomatik düşüncelerle ilgilenir. Otomatik düşüncelerin altında yer alan ara inanç ve kuralları belirlemek daha güçtür. Otomatik düşüncelerdeki ortak ve tekrar eden temalardan, derine inme tekniği ya da ölçekler kullanılarak ara inançlar ve kurallar açığa çıkarılabilir. Kelimelerle çok fazla ifade edilmese bile, “eğer” sözcüğü ile başlayan ve “meli-malı” şeklinde gereklilik içeren düşünceler ara inanç ve kurallar olabilir. Ara inanç ve kurallar kişilerin olumsuz temel inançlardan korunmak amacıyla geliştirdikleri koruyucu bir tampondur. BDT’deki amaç işe yaramayan katı kuralları fark ederek bunların değiştirilmesi ya da esnetilmesidir. Temel inançlar ise bazı kaynaklarda şemalar olarak da adlandırılır. Bireyin kişisel ve çevresel bilgiyi nasıl düzenleyeceğini, kendisi, diğerleri ve dünya ile ilgili temel varsayımlarını içeren temel inançlar; geçmiş yaşantı ve deneyimler sonucu oluşurlar. Genel olmaları ile otomatik düşüncelerden, şartlı değil kesin yargılar içermeleri ile ara inanç ve kurallardan ayrılırlar. Beck, temel inançları çaresizlik, sevilmeme ve değersizlik olarak üç ana grupta toplanmıştır (Simmons ve Griffths, 2011: Akt., Çelik ve Özcan, 2017). Şimdi Tarkan’ın farklı albümlerinden seçilmiş şarkıları yukarıda değinilen BDT kavramları açısından değerlendirilecektir.

UNUTMAMALI

Unuttu dediler hiç sevmedi dediler gücendim yar.

Yalanmış dediler bir anlıkmış dediler kırıldım yar.

Aldatıyor dediler aldırmıyor dediler yıkıldım yar.

Deli gibi yürekten sevmeli uğruna dünyaları vermeli.

İncitmemeli sevenleri değerlerini bilmeli.

“Unutmamalı” isimli şarkısında sanatçı ayrılığın ardından insanlarda oluşabilecek kendini sevilmeyen, önemsiz biri olarak görme şeklinde ortaya çıkan “Değersizlik” temel inancını “Unuttu dediler, hiç sevmedi dediler, Yalanmış dediler bir anlıkmış dediler.” sözleri ile ifade etmeye çalışmaktadır. Yine bu sözlerin devamında bir ilişkide nelerin olması gerektiğine yönelik kuralların, yapılması, gerçekleştirilmesi gereken ödevlerin neler olduğunun mesajını da “Deli gibi yürekten sevmeli, uğruna dünyaları vermeli.” şeklinde devam eden sözlerde dile getirmektedir. “Yıkıldım yar.” İfadesinde de ya hep ya hiç şeklinde bir düşünme biçimi olan otomatik düşüncelerin etkisinin olduğu söylenebilir.

VAZGEÇEMEM SENDEN ASLA

Asla, asla vazgeçemem senden, asla.

Olamam ben sensiz, yapamam sevgisiz.

Asla, asla vazgeçemem senden, asla.

Olamam ben sensiz, kalamam kimsesiz.

Sanatçının “Vazgeçemem Senden Asla” isimli şarkısında ise genel olarak çaresizlik temel inancının yansımaları vardır. İnsanlarda bunun baskın olması yetersizim, dayanıklı biri değilim, yokluğunla baş edemem şeklinde bir temel inanca örnektir.

PARE PARE

Sen gideli bu aşktan kalbimle harpteyim.

Yokluğun ölümden beter buz tuttu yüreğim.

Hâlâ seninim, delinim bıraktığın gibiyim.

Çıkmaz sokaklarında kayıp derbeder hâldeyim.

Sanatçının bu şarkısında ise otomatik düşüncelerin yansımalarını görmekteyiz. Ayrılığın ardından “Yokluğun ölümden beter buz tuttu yüreğim.” otomatik düşünce ürünleri olan bilişsel çarpıtmalardan abartma eğilimini görmekteyiz. Yine çaresizlik, dayanacak gücünün kalmaması gibi kesin değişmez hükümler ortaya konularak temel inanç yansıtılmaya çalışılmıştır. Her birimiz hayatımızın belli dönemlerinde işlevsel ya da işlevsel olmayan bir düşünme biçimi sergileriz. Özellikle sanat eserleri bizlerin bu ortak özelliğine hitap eder. Sonuç olarak bunu yansıtma biçimindeki başarısı da sanat eserini geleceğe taşır.

KAYNAKÇA

Akar, H. (1992). Beck’in Depresyon Modeli ve Bilişsel Terapisi. Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 5, 37-40.

Baydağ C.(2019). Duygudurum bağlamında müzik ve insan sesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 9(3), 363-374. https://doi.org/10.5961/jhes.2019.338

Özcan, Ö. ve Çelik, Ö. (2017). Bilişsel Davranışçı Terapi. Türkiye Klinikleri Dergisi, 3 (2), 115-120.

Şirin, T.  (2013). Bilişsel davranışçı psikoterapi yaklaşımıyla bütünleştirilmiş dini danışmanlık modeli (Yayınlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi.

Türkçapar, M. H. (2016). Bilişsel terapi: Temel ilkeler ve uygulamalar içinde. HYB Basım Yayın.

GÖRSEL KAYNAKÇA

https://esencanhastanesi.com.tr/bilissel-terapi-nedir/ adresinden erişilmiştir.

https://musiconline.co/tr/blog/muzik-beden-ve-psikoloji adresinden erişilmiştir.

Çağrı Baş

Psikolojik Danışman