Kişiliğimiz ve Stres

“Stres bir bakıma psikolojinin ele aldığı en narsisistik alan. Bizi ilgilendiren şeylerden ibarettir, bizi yansıtır. Bizim endişelerimizi, korkularımızı, hedeflerimizi, umut ve inançlarımızı kapsar. Zaten bundan daha insancıl ne olabilir ki?” (Hobfoll, 1988 akt. Bardavit, 2007)

Stres diyince genelde çoğumuzun aklında olumsuz bir kavram belirir. Bu bir açıdan doğru olmakla birlikte aynı zamanda eksiktir. Stresin nasıl iyi bir yönü olabilir?

Düşünün ki akşamları erken uykusu gelen birisiniz. Kendinizi kahve gibi uyarıcı içeriklerle bile en fazla gece 11’e kadar uyanık tutabiliyorsunuz. Ve yarın önemli bir sınavınız olduğunu öğrendiniz. Yetiştirmeniz çok zor ancak gece geç saatlere kadar çalışırsanız belki başarabilirsiniz. İşte stres burada devreye giriyor ve adrenalin gibi uyarıcı hormonları salgılayarak normalden çok daha uzun uyanık kalmanızı ve konuları yetiştirmenizi sağlıyor. Peki nedir bu stres?

Mcgrath’e (1970) göre stres, bir organizmanın çevreden gelen taleplerle, baş etme mekanizmaları arasında bir dengesizlik olduğu zaman ortaya çıkar. Peki bazı insanların diğerlerine oranla daha fazla stres algılamalarında kişilik özelliklerinin bir etkisi var mıdır?

Yapılan araştırmalar kişilikle stres arasında anlamlı bağlantılar olduğunu göstermektedir. Aynı olaylar farklı kişilerde farklı stres tepkilerine neden olabilir. Bunun nedeni olayın farklı kişiler için aynı tehdit algısını oluşturmamasıdır. Burada ki kilit nokta kişinin algısında yatmaktadır.

Kişilik bireylerin tutarlı davranış kalıplarını açıklayan özellikler bütünü olarak yorumlanabilir. Başka bir ifadeyle kişilik, kişiyi diğerlerinden farklı kılan kendine ait nitelikleri temsil eder. Kişilik konusunu ele aldığımızda çok fazla kuram işin içine girer. Bu yazı da Hans Eysenck’in ayırıcı özellik kuramından nevrotiklik ve dışadönüklük kavramlarına, ayrıca A ve B tipi kişilik özelliklerinin stresle ilişkisine değineceğim.

Eysenck’in kuramında üç temel kişilik boyutu vardır. Bunlar; Dışadönüklük-içedönüklük, nevrotizm-duygusal kararlılık ve psikotizmdir.

Nevrotiklik basit bir tanımla duygusal dengenin olmamasıdır. Nevrotiklik boyutunda yüksek puan alan kişiler, kararsız, huzursuz, kaygılı ve duygusal davranma eğilimindedirler. Yine bu kişilerin algıladıkları stres daha yüksek olmaktadır. Yani karşılaştıkları olayları daha çok “tehdit” olarak algılarlar ve bu da stres düzeylerinin yüksek çıkmasına neden olur. Dışadönüklük puanı yüksek olanlarda ise tam tersi bir ilişki söz konusudur.

Şimdi de A ve B tipi kişiliklerle stresin ilişkisine bakalım. A tipi kişilik yoğunluğu arttıkça, yaşanan stres belirtilerinin de arttığı bulunmuştur. A tipi kişiliğe sahip kişilerin stres düzeyi B tipine göre yaklaşık iki kat fazladır. Peki kimdir bu A tipi kişiler? Ve neden B tipine göre iki kat stres yaşarlar?

A tipi kişiliği ağır basan kişiler başarı odaklı, aceleci, birden fazla işi aynı anda bitirmeye çalışan, rekabetten hoşlanan, zaman konusunda hassas ve dakik kişilerdir. B tipi kişiliği ağır basan bireyler ise aceleci olmayan, rahat karakterli insanlardır. Çok çalışsalar bile, A tipi insanlar kadar kendilerini baskı altına sokmazlar. Kolay öfkelenmezler, rekabetçi değildirler.

Bu özelliklere baktığımızda A tipi kişiliğin eğilimlerinin stresi de beraberinde getirdiği rahatça görülmektedir. Bir sonuca varmamız gerekirse kişilikle stres düzeyi arasında ilişkiler olduğu görülmektedir. Bu da neden bazılarımızın diğerlerine oranla daha stresli hissettiklerini anlamamızı sağlamıştır.

Kaynaklar:

Bardavit, M.(2007). Kişilik Yapılarının – Stresi Değerlendirme, Stresle Başa Çıkma Yaklaşımları, Algılanan Stres ve İş Doyumu Üzerinde Olan Etkisinin Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi. Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Psikoloji Anabilim Dalı, İstanbul

Yazgan İnanç, B.&Yerlikaya, E.E(2014). Kişilik Kuramları. Ankara: Pegem.

Yurtsever, H.(2009). Kişilik Özelliklerinin Stres Düzeyine Etkisi ve Stresle Basa Çıkma Yolları: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı İnsan Kaynakları Programı

 

 

Muhammet Kazancı

Psikolojik Danışman

 

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir