George Kelly’nin Kişisel Yapılandırmacı Kişilik Kuramı

‘‘Okumaktan çok zevk aldığınız bir romanı yeni bitirdiniz. Kitabı önermek için heyecanla bir arkadaşınızı aradınız ve ona romanda karakterlerin ve ortamların ne kadar ince bir ayrıntıyla anlatıldığından söz ettiniz. Sizi dehşete düşürür şekilde arkadaşınız kitabı önceden okuduğunu ve hiç beğenmediğini söyler. Romanın zayıf bir kurgusu olduğundan ve yavaş ilerlediğindem şikayet eder: Bu nasıl olabilir? Maruz kaldığınız çevre (okuduğunuz kitap) aynı, fakat yaşadığınız tecrübeler tamamen farklıdır. Aynı çevresel uyaran hakkında tamamen farklı düşüncelere sahip oldunuz.’’. Bu kısa özet George Kelly’nin kişisel yapı kuramını üzerinde şekillendirdiği durumdur: Her bireyin dünyayı kendine özgü algılayışı, yorumlayışı ve ifade edişi vardır. Bu parçada sizin ve arkadaşınızın kitap okuma tecrübelerinin farklılaşması ile benzer şekilde; insanların da diğer kişileri, durumları algılayışları, açıklamaları farklılaşmaktadır. Kelly’e göre bu farklılıklar kişiliğinin işleyişinin merkezini oluşturmaktadır. Duygu ve davranışlardaki bireysel farklılıklar bu yorumlamalardaki bireysel farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Bu görüşler George Kelly tarafından geliştirilen kuramın temelini oluşturmaktadır. Kelly kişilik kuramında ‘yapı’ adını verdiği kavramı kullanmaktadır. Yapı, dünyayı yorumlamak ya da çözümlemek için kullanılan bir kavramdır. İnsanlar olayları bölümlere ayırmak için yapıları kullanırlar. Bu her zaman bilinçli yapılan bir şey değildir, otomatik olarak da kullanılabilir. Yeni bir durumla karşılaştığınız zaman, onu var olan bilgilerinizi kullanarak ifade eder, algılarsınız. Kelly’nin terimiyle kişisel yapı kullanırsınız. Kelly’e göre bir yapı oluşturmak için en az üç unsur gereklidir. Bu unsurların ikisi birbirleri ile benzer olarak algılanmalı, üçüncü unsur ise diğer iki unsurdan farklı yorumlanmalıdır. İki unsurun benzer olarak algılandığı durum yapının benzerlik kutbunu, bu iki unsurun üçüncü ile ayrışması ise yapının karşıtlık kutbunu oluşturmaktadır. Örneğin, birbirlerinin elini tutan iki kişiyi ve onlara doğru sopa ile yönelen kişiyi gözlemlemek yakın/düşman yapılarının oluşmasına sebep olabilir. Bir yapının tam olarak hangi anlama geldiğini o yapının hangi olayları içerdiğini ve hangi olayların yapının karşıtı olarak görüldüğünü bilmeden anlayamayız. Bir futbol programında yorumcular bir futbolcu için etkili/pres yapan ya da yetersiz/yeteneksiz şeklinde yorumlar yapabilirler. İşte bu iki kutuplu fikirler Kelly’nin kişisel yapılar olarak adlandırdığı yapılara örnektir. Kişiliğin hayatında işlevselliğinde esas olan temel yapılar bulunmaktadır ve bunların değiştirilmesi sistemin geri kalanında önemli sonuçlar ortaya çıkarır. Ayrıca daha az önemli olan ve temel yapıda önemli bir değişiklik olmadan değiştirilebilecek çevresel yapılar bulunmaktadır. Örneğin, bilim hayatınızda önemli bir yere sahip fakat dine ilişkin inançlarınız zayıfsa ‘dindar/dindar olmayan’ dine ilişkin kavramınız kolayca değişebilecek çevresel bir yapıdır; fakat ‘sistematik/nedensel’ bilim kavramınız neredeyse değiştirilemez olan temel yapınızdır. Kişisel yapı kuramında kişilik değerlendirilmesi, Kelly tarafından geliştirilen Rol İnşa Repertuvar Testi (REP test) aracılığıyla yapılmaktadır.

Rol İnşa Repertuvar Testi: Örnek Yapılar

Benzer Figürler: Ben, Anne. Benzerlik Yapısı: Sevgi üzerine vurgu Benzer Olmayan Figür: Amca, Zıtlık Yapısı: Hoşlanmama üzerine vurgu

Benzer Figürler: Müdür, Öğretmen. Benzerlik Yapısı: Belirsiz ilişki. Benzer Olmayan Figür: Kız kardeş. Zıtlık Yapısı: Belli, açık ilişki.

Kelly’nin kişisel yapılandırmacı kişilik kuramını özetlersek; Birey bir olayı tecrübe ederken benzerlikleri ve farklılıkları gözlemler ve bu bağlamda yapılar geliştirir. Bu yapılar aracılığıyla bireyler bilim insanları gibi geleceği öngörürler. Temel ve çevresel yapılar oluştururlar. Temel ve çevresel yapılar değişmeye karşı gösterdikleri direnç açısından farklılaşırlar. Kelly kuramının değerlendirilmesini yaparken geliştirmiş olduğu Rol İnşa Repertuvar Testi’nden yararlanır. Kelly’nin kuramında öngörülerin devamlılığını sağlamada ‘tutarlılık’ önemli bir yere sahiptir. Kelly’nin kişisel yapılandırmacılık kuramı oluşturulduğu zamandan farklı bir yerde yer almaktadır. Psikodinamik yaklaşımı esas alan kuramların popüler olduğu bir dönemde  Bilişsel yaklaşımı esas alan bir kuram geliştirmesi açısından da kişisel yapılandırmacı kişilik kuramı dikkat çeker.

Yararlanılan Kaynak:

Özdemir, Y. (2016). Bilişsel Bir Kuram: George A. Kelly’nin Kişisel Yapılandırmacı Kişilik Kuramı. İçinde, Baloğlu, M. (Çev: Ed.),  Kişilik Psikolojisi: Kuram ve Araştırma (390-426).  Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

Mücahit AKKAYA

Psikolojik Danışman

 

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir