Ergenlik: Bağlamlara Göre Değerlendir

Konu ergenlik olduğunda, günümüzdeki ergenlerin tepkileri karşısında büyüklerin “Zamanında biz böyle miydik? Ben hiç böyle bir dönem geçirmedim.” dediğini siz de duymuşsunuzdur. Peki ergenlik dönemi düşünüldüğünde geçmiş ve günümüz arasındaki bu farkın sebebi nedir? Ergenlik döneminde fiziksel değişimleri içeren biyolojik, düşünme yeteneğindeki gelişmeleri içeren bilişsel, geçiş sınırları topluma bağlı olarak değişen toplumsal konumdaki değişmeyi içeren toplumsal geçişlerin evrensel olduğu bilinmesine rağmen nasıl oluyor da ergenlik dönemi hem bu kadar aynı hem bu kadar farklı geçiriliyor?

Şimdi, bir yanda lüks bir yaşam sürenistediğine ulaşamadığında durumlaorantısız olan aşırı tepkiler veren bir ergeni, diğer yanda maddi zorluklarla büyüyen isteğinin karşılanmamasına karşın aşırı tepkiler vermeyen ya da belki kendi lehine bir talepte bile bulunmayan bir ergen olduğunu düşünelim. Her iki durumda da ergenler evrensel safhalardan geçmelerine rağmen bu farklılığın nedeni nedir? Bunu açıklamak için bahsedilen safhaların ergenin bağlamına göre değiştiğini söyleyebiliriz. Bu safhalar toplumsal bağlamda gerçekleşir. Ergen gelişiminin en önemli bağlam ögeleri de aile, akran grubu, okul, iş ve serbest zaman ortamlarıdır. Burada ergenliğin geçirildiği bağlama ve zamana vurgu yapılmaktadır.

Bu bağlamsal ve zamansal farklılıklar yukarıda düşündüğümüz iki ergen üzerine kurulu örnekte de görülmektedir yani ergenler ergenlik dönemlerinde farklı yaşantılara sahip olmakta ve bu da farklı sonuçlar doğurmaktadır.

Aile içi ilişkilerde de değişimlerin olduğu ergenlik döneminde ailenin sık taşınması, tek ebeveynle yaşıyor olmak, ebeveynlerin boşanması, ebeveynlik tarzları, ailenin ekonomik durumu gibi faktörler ergenler üzerinde farklı etkiler oluşturmakta ve süreci etkilemektedir. Akran grubu faktöründe, ergenlerin akran grubuyla geçirdiği sürenin artmasının yanında yetişkin gözetimi olmaksızın akran grubuyla vakit geçirmesinin ve karşı cinsiyetten akranlarla geçirilen zamanın da arttığı görülmektedir. Akran gruplarının büyük gruplar olabilirken klikler olan küçük gruplar olabileceği, ergenliğin gelişiminin ergenin hangi aktan grubunda olduğuna göre etkilenebileceği ve geniş akran grupları ergenenin kimlik gelişiminde rol oynadığı bilinmektedir. Ergen dahil olduğu gruba göre farklı etkilenecek ve bu da ergenlik sürecinde farklı sonuçların doğmasına neden olacaktır.

Ergenlerin sosyalleşerek ve eğitim alarak uzun saatler geçirdiği, kimliğin ve özerkliğin gelişimini etkileyen okullar da ergenliği etkileyen bağlamlar içindendir. Okulun yapılandırılması- okul ve sınıf büyüklüğü, öğrencileri akademik yeteneklerine göre gruplandırma vb.- ergenin üzerinde etkiye sahipken daha önemli etki ergenin okulundaki ve  sınıfındaki etkileşimlerle oluşur. Öğretmen desteğinin ve öğrenci katılımının yüksek olduğu bir sınıf ortamıyla, sınıfta kontrolün aşırı vurgulandığı bir ortamda eğitim alan ergenlerin bu durumlardan nasıl farklı etkileneceğini düşündüğümüzde ergenin devam ettiği okulun ergen üzerinde farklı etkiler oluşturabileceğini görürüz.

İş ve serbest zaman faktöründe ise geçmişle kıyaslandığında ergenlerin çeşitli tam zamanlı işlerde çalışmaktan ziyade eğitim aldıkları görülmektedir ve bu da önceden tüm gün çalışarak geçirilen zamanı belli saat eğitim almaya çevirmiş ve serbest zamanı ve yarı zamanlı işte çalışmayı artırmıştır. Önceden işte geçirilen uzun saatler serbest zamanı daraltırken günümüzde ergenler daha uzun saatleri içeren ve ergenlik döneminde önemli bir rolü  olan serbest zamana sahiptir. Serbest zaman, ergenleri yetişkin rollerine hazırlar ve yararlı aktivitelerle doldurulduğunda genel iyi oluşu artırır. Günümüzde ergenlerin serbest zamanlarda kitle iletişim araçlarıyla uzun saatler maruz kaldığı görülmekte ve bu ergenlik süreci üzerinde olumsuz etki oluşturabilmektedir.

Geçmiş ile günümüz ya da günümüz ile gelecek ergenlik süreci kıyaslandığında durumun ne kadar farklı olacağını düşünün. Ergenler fiziksel, bilişsel ve toplumsal olarak evrensel süreçlerden geçmekte ancak bu süreçler farklı koşullar altında gerçekleşmektedir. Ergenler farklı çevrelerde büyümekte, farklı ailelerde yapılarına sahip olmakta, farklı okullara devam etmekte ve farklı akran gruplarına dahil olmaktadır. Bu faktörler de elbette ergenlik döneminin farklılaşmasına neden olmaktadır. Bağlamsal faktörlere bakıldığında farklı koşulları, bağlamsal ve zamansal etkenleri göz önüne almadan ergenler üzerinde genellemeler yapmanın yanlış sonuçlar doğuracağı görülmektedir. Aile içinde kardeşler bile birbirinden farklı büyüme yaşantılarına sahip olabilirken, sosyo-ekonomik düzeyi düşük bir ailede büyümekle varlıklı bir ailede büyümenin, erken yaşta iş hayatına atılmakla iyi bir okulda eğitim almanın örnek gösterilebileceği bağlamsal etkenlerin ergeninin psikolojik süreçlerine farklı etki yapacağı ve bunun da ergenlik döneminde farklı sonuçlar doğuracağı görülmektedir.

Büşra TUNÇ

Psikolojik Danışman

 

Kaynaklar:

Steinberg, L. (2007). Ergenlik (Çev. Editörü: Çok, F.) Ankara: İmge Kitabevi.

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir