Ergenler Davranışlarını Kontrol Etmede Düşünülenden Daha Başarılı

Yeni bir araştırmaya göre, erken yaşlarda bilişsel kontrolü zayıf olan çocukların ergenlik dönemindeki risk alma davranışlarına da katılımıyla birlikte, yetişkinlikte problem yaşama riskleri en fazladır.
“Journal of Youth and Adolescence” dergisinde internet ortamında yayınlanan çalışma, ergenlik yıllarında düşünmeden hareket etmek gibi aşırı dürtüsellik gösteren çocukların önemli bir kısmının, daha sonra yetişkinlikte bağımlılık ve diğer problem davranışlarla mücadele ettiğini ortaya koydu.
Oregon Üniversitesi’nden çalışmanın başyazarı Atika Khurana “İnsanlar, beynin ödül ve ceza bölgeleri arasındaki bir dengesizlikten kaynaklanan, davranışları frenleyememe, hızlı tepki verme gibi ergen davranışları hakkında çok fazla şey duymuşlardır. Bu çalışma bunun doğru olmadığını gösteriyor. Bazı gençler için bir dengesizlik söz konusu olsa da bu evrensel değil.”dedi.
Bulgular ergenliğin, bilişsel kontrolde eksiklik, anlık ödüller kazanmak için risk alma davranışlarında bulunma şeklinde bir dengesizlik dönemi olduğu gibi geleneksel düşüncelere meydan okuyor. Ergenlik dönemindeki dürtüsellik ve heyecan aramadaki değişiklikleri modelleyen önceki çalışmalar, zamanla gelişen aynı ergenleri göz ardı ederek yaş farklılıklarına dayanan sonuçlar çıkarmıştı. Bu çalışma ise ergenlerin bireysel gidişatlarını dikkate aldı ve farklı yaşlardan gençleri incelemeyle gözlemlenemeyecek değişim kalıplarına ulaştı.
Khurana ve meslektaşları, Philadephia Bölgesi’nde yaşları 11-18 arasında değişen 387 ergenden toplanan altı veri dalgasını analiz etti. Ergenlik yıllarındaki, bilişsel kontrolün bir ölçüsü ve geç ergenlikte madde kullanım bozukluğunun bir yordayıcısı olarak kısa süreli belleğe bağlı heyecan arama ve dürtüsellikteki değişiklikleri incelediler.
Bilişsel kontrol davranışlar, düşünceler ve duygular üzerinde baştan aşağı kontrol sahibi olma becerisidir. Yürütücü işlevlere bağlı olan bu yetenek, beyinde prefrontal kortekste yer alır.
Araştırmacılar, sadece çalışmanın başında zayıf bilişsel kontrole sahip olan ergenlerin, daha sonra madde bağımlılığı riskini artıran dürtüsel davranışlar sergileme riski altında oldukları sonucuna vardı. Ergenlik döneminde heyecan arama davranışı artsa da bunun zayıf bilişsel kontrolle veya daha sonra madde kullanımıyla ilgisi olmadığı saptandı.
2012’de Khurana’nın grubu, kısa süreli hafızanın heyecan aramayla pozitif ilişkili, dürtüsellikle negatif ilişkili olduğunu bildirdi. Heyecan arayışındaki çocuklar, risk alma davranışına kalkışsalar bile sağlıksız risk alma kalıplarına takılıp kalmıyorlardı. Khurana’nın grubu daha sonra, zayıf kısa süreli bellekle dürtüselliğin kombinasyonunun, ergenlikte erken alkol kullanımı ve riskli cinsel davranışları yordamada kullanabileceğini gösterdi. Ayrıca bu ergenlerden güçlü kısa süreli belleğe sahip olanları, uyuşturucu kullanımını erken dönemlerinde bırakabilme ve madde bağımlılığından kaçınabilmede daha donanımlıdırlar.
Khurana: “Araştırmamız uyumsuz davranışların sonuçlarını önlemeye odaklanıyor. Bilişsel kontrolde zayıflıkları olanların, ergenlik döneminde davranış düzenlemede giderek artan problemleri olabileceğini bulduk. Bu zayıflığı olmayanlar da ergenlik döneminde döpamin artışına bağlı heyecan verici ve ödüllendirici davranışlarda bulunacaktır ancak uyumsuz davranışlarda bulunma olasılıkları daha az olasıdır.”dedi.
Bu araştırma, bilişsel kontrolü güçlendirebilecek erken müdahalelere daha fazla önem verilmesini vurguluyor. Yürütücü işlevlerimiz 2-5 yaşları arasında hızla gelişir ancak hızlı beyin gelişiminin olduğu ergenlik döneminde de müdahale etmek için ikinci bir fırsat penceresi vardır. Ergenlerin keşif davranışlarına yönelmesi gerekir. Bu şekilde öğrenirler ve böylece beyinde ihtiyaçlar duyulmayan sinapslar budanırken kullanılan sinaps bağları güçlendirilir.

İngilizceden Türkçeye çeviren: Begüm Sevil

Kaynak: https://www.sciencedaily.com/releases/2018/08/180809125549.htm

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir