Ergen Beyninde Neler Oluyor?

Ergenlik, son çocukluk ve ilk yetişkinlik dönemleri arasında fiziksel, duygusal ve sosyal değişimlerin yaşandığı geçiş dönemidir. Kızlarda ortalama 10, erkeklerde ise ortalama 12 yaşlarında başlayan süreç dönemin sonunda büyüme ve gelişmenin tamamlanmasıyla son bulur. Fizyolojik ve bilişsel anlamda büyük değişimlerin yaşandığı bu dönemde vücudun ve beynin yapısı büyük değişimlere uğrar ve ergenin bu değişimlere uyum sağlaması zor olabilir. Çocuklukta geçirilen yaşantılardan oldukça farklı deneyimlere uyum sağlayabilme çabası ergende yoğun strese kaynaklık eder. Dolayısıyla ergenlik bireyin ruh sağlığı açısından kritik öneme sahip bir gelişim dönemidir.

Çocukluktan çıkan ergenin henüz vücudunda, duygularında, çevresinde ve beyninde gerçekleşen değişimler hakkında bir fikri yoktur. İlk defa deneyimleyecekleri bu yolculukta kendilerini anlaşılmaz hisseden ergenler kısıtlandığına inandıkları her şeye karşı özgürlüklerini ortaya koyacak ispatlarda bulunurlar. Bu süreçte bilişsel gelişimin hızlanmasıyla birlikte gözlenen kimlik arayışı, duygu değişimleri, cinselliğin yeniden uyanması, çatışmalı aile içi ilişkiler ve değişen akran grupları bu döneme özgü zorluklardır. Biyolojik değişmeyle başlayan ergenlik sırayla bedensel, zihinsel ve ruhsal gelişmelerden sonra son bulur. Bu dönemde ergen beyninde yapısal değişimler meydana gelir ve incinmeye yanıt bakımından yetişkin beynine oranla daha duyarlı hale gelir. Eagleman (2018)’e göre beyin gelişimi 25 yaşlarına kadar sürer ve bu gelişim sürecinde yaşanan değişimler olaylara verdiğimiz tepkileri ve davranışlarımızı yakından etkiler.

Canan (2017)’a göre ergenlikte sergilenen riskli davranışlar beynin ödül sistemini uyarır ve bu riskli davranışlarda kontrolü sağlayan ön beyin henüz gelişmediğinden ergen bu davranışlardan tatmin olmaya devam eder. Bu gelişim dönemi boyunca gerçekleşen sinaptik budamalarla ergenin davranışlarını kontrol altına alabileceği ön beyin gelişimini tamamlar. Fakat bu süreç bireysel farklılık arz eder. Bu dönemde erkek ve kadın beyni karşılaştıkları gerilimlere farklı tepkiler geliştirir. Sevgiye ve sosyal ilgiye ihtiyacı olan kadın beyni ilişkisel gerilimlere tepki gösterirken; saygınlık ve statü ihtiyacında olan erkek beyni otoriter gerilimlere tepkide bulunur.

O halde denebilir ki ergenlere yaklaşımdaki güçlüklerden biri bu süreçlerin farklı zamanlarda farklı tepkiler şeklinde ortaya çıkmasıdır. Özellikle beynin kimyasında, hormonlarda, duygularda, arkadaş çevresinde, davranış örüntülerinde, okul yaşantısında meydan gelen değişimlerin yanı sıra fiziksel gelişimin erken başlayıp bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimin gecikmesi ergende bir kopukluk yaratır. Hayatını zorlaştıran bu kopukluğun bilincinde olmayan ergen yaşadıklarını tanımak ve nedenlerini bulmak ister.

Canan (2017)’a göre ergenlik, beyinde yaşamın sonuna kadar kullanılacak kalıcı bağların oluştuğu bir dönemdir. Bu süreçte beyinde yaşanan değişimlerin ruh sağlığı adına hem koruyucu hem de risk teşkil edebilecek faktörleri vardır. Yetişkin bireylerin ergenlerle ilgili şikayetlerinin nedeni aslında ergen beyninin geçirdiği olgunlaşma evrelerine bağlı olarak verilen farklı tepkilerden kaynaklanır.

O halde ergen ebeveynlerinin, eğitimcilerin ve ergenle çalışan ruh sağlığı uzmanlarının yaşayabileceği en büyük güçlükler ergende dönemsel olarak meydana gelen değişimlerde normal ve anormali ayırabilmektir. Beynin ve vücudun bu dönemde geçirdiği değişimleri bilmek ergenle sağlıklı iletişim kurmanın kapılarını aralayacaktır.

NOT: Bu dönemi birde Sarah JayneBLAKEMORE’un “Büyüme Çağındaki Beyinlerin Esrarengiz İşleyişi” başlıklı Tedx konuşmasından dinleyin.

https://www.ted.com/talks/sarah_jayne_blakemore_the_mysterious_workings_of_the_adolescent_brain?language=tr

Rabia EROL

Psikolojik Danışman Adayı

Kaynaklar

Alisinanoğlu, F. (2002). Gençlik Dönemi Özellikleri ve Genç Anne-Baba İletişimi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 27(123).

Aydın, H. (2008). Ergenlerin kişilik özelliklerinin stresle başa çıkma ve bazı özlük niteliklerine göre karşılaştırmalı olarak incelenmesi. (Doktora Tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.

Brizendine, L. (2011). Kadın Beyni, İstanbul:Say yayınları.

Canan, S. (2017). Değişen Beynim, İstanbul: Tuti Kitap.

Çelik, G., Tahiroğlu, A., & Avcı, A. (2008). Ergenlik Döneminde Beynin Yapısal ve Nörokimyasal Değişimi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 11(1).

Derman, O. (2008). Ergenlerde psikososyal gelişim. Adolesan Sağlığı II Sempozyum Dizisi, 63, 19-21.

Eagleman, D. (2018). Beyin Senin Hikayen, İstanbul: Domingo.

Genç, G. (1989). Ergenlik (Puberte)’Te Fizyolojik Değişikler.Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 5(2).

Gül, S. K.,& Güneş, İ. D. (2009). Ergenlik Dönemi Sorunları ve Şiddet. Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 80.

 

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir