Din Psikolojisinin Kurucu İsmi: William James

Din Psikolojisinin Kurucu İsmi: William James

William James, bugün olduğu gibi yaşadığı dönemde de Amerika’nın en ünlü bilim insanlarından biridir. Psikoloji, felsefe, biyoloji gibi alanlarda söz sahibi olan James, Din psikolojisinin en parlak simalarından biridir. O, felsefedeki pragmatist yaklaşımını Din Psikolojisi’nde de göstermiştir. Dini davranışları faydacı bir açıdan ele almış, varoluşsal gerçekliklerden ziyade bireylerin yaşamlarına sağladıkları faydalar üzerinde durmuştur. Bu özelliği onun bu alanda fark edilmesini ve ilgi görmesini sağlamıştır. Ona göre psikolojinin amacı, bulundukları çevreye uyum sağlamaya çalışan insanların araştırılmasıdır.

William James dine iki noktadan yaklaşmaktadır. Bunlardan birincisi din, görünmeyen bir düzenin varlığına inançtır. İkincisi ise, kişinin bu görünmeyen düzene kendisini bağlamasını sağlayan yönünün bulunduğuna olan inançtır. Başka bir deyişle James dinin; insanın yaşamakta ve tecrübe etmekte olduğu bu alemin dışında başka bir alem olduğuna, yaşadığı alemin ise onunla ilişki içinde bulunduğuna inanmak olduğu kanaatindedir. James‘in Din Psikolojisi’ne yaptığı en önemli katkılarından biri de onun, psikolojide benimsediği işlevselci yaklaşımı dini tecrübelere uygulaması olmuştur. O dini tecrübelerin değerinin, onların insanların yaşamlarına getirdikleri sonuçları – onun deyimiyle ‘meyveler’- itibariyle belirlenmesi gerektiğini düşünür.

William James’in ulaşılabilen eserleri ise :

  • The Principles of Psychology (Psikolojinin İlkeleri)
  • The Varieties of Religious Experience (Dini Tecrübenin Çeşitlilikleri)
  • The Essasys on Radical Empricism (Radikal Deneycilik Üzerine Makaleler)
  • The Meaning of Truth( Hakikatın Anlamı)
  • The Will to Believe and Other Essays in Popular Philosophy( İnanma iradesi ve Çağdaş Felsefeye Dair Diğer Makaleler
  • Talks the Teachers ( Öğretmenlere Konuşma)

James, sadece alanının en büyük klasik çalışması olan ‘The Varieties of Religious Experience’( Dini Tecrübenin Çeşitlilikleri) isimli eserin yazarı olarak değil, aynı zamanda 20. Yüzyılda din üzerine yazan yazarların en önemlisi  olarak da değerlendirilmelidir. The Varieties, bireysellik üzerine vurgusuyla insanın ızdırabına ve tuhaflığına ilişkin sempatik anlayışıyla tam bir James eseridir. Bu eser aynı zamanda onun hayatının son on yılını ilgilenerek geçirdiği felsefeyi de içerir.

Eserinde genel olarak bireysel tecrübenin dinin özü olduğunu düşünen James, Din Psikolojisi alanında en çok bu konuya vurgu yapmaktadır. Bu bağlamda pek çok bireysel dini tecrübe vakasını toplayarak önemli materyal zenginliği oluşturmuştur. Sonuç olarak James’e göre din; kendisini kutsal olduğunu düşündüğü şeyle ilişkide tuttuğu sürece,  insanın hisleri ve fiilleri bireysel olarak kendi iç dünyalarındaki tecrübeleridir. Kutsal olan varlıkla ilişki içinde oldukları düşüncesine sahip olmazsa kişinin bu duyguları dini değil sıradan duygular olarak kalır.

Din Psikolojisi, esas itibariyle bütün dinlere ait unsurların içinde yer alması gereken bir bilim dalıdır. Ancak, tarihi gerçekler göstermektedir ki pek çok din psikologu Din Psikolojisi yapmak adına daha çok kendi yetiştikleri çevrenin din ve kültürünü işlemiş adeta o dinin psikolojisini ortaya koymuştur. James, her ne kadar prensip itibariyle tarafsızlığa inanan ve tarafsızlığı savunan bir bilim adamı olsa da onun psikolojisi kendi yetiştiği çevrenin izlerini çok fazla taşımaktadır.

Ülkemizde yapılan Din Psikolojisi çalışmalarına bakıldığında, bilimi tanıtıcı ve kaynaklara yöneltici çalışmaların sınırlı olduğunu Din Psikolojisi’nin doğup gelişmesine öncülük etmiş birçok düşünürün Türkiye’ de henüz yeterince araştırılmamış olduğunu görmekteyiz. Hatta Din Psikolojisi’nin kurucuları arasında yer alan William James başta olmak üzere birçok bilim insanının bu alandaki eserleri Türkçe’ye tercüme bile edilmemiştir. Bu ise bilimin yeterince tanınmamasına, bu bilim insanları ve onların ürettiği fikirler hakkındaki malumatın son derece sınırlı kalmasına sebep olmuştur.  Burada William James’in Din Psikolojisi hakkında görüş ve çalışmalarına kısaca değinmeye çalıştık. Genel olarak dinin ve bilimin ayrı olduğu söylenip durulsa da aslında Horozcu’ nun da dediği gibi ‘Bilim ve dinin ikisini birden pratikte kullanabilen kimse, dünyanın hazine deposunun anahtarını edinir. Din ve bilimin her ikisinin de doğrulukları ispatlanmıştır. Ezelden ebede kadar bir arada var olurlar.

Kaynakça

Horozcu, Ü.(2004). Din Psikolojisi Açısından Williams James ve Görüşleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Emine GÜMÜŞ

Psikolojik Danışman

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir