Dikkat! Bu İndirimler Kriz Yaratır!

Anneler günü, babalar günü, sevgililer günü derken alışveriş tutkusu ile tüketimi arttırmak amacıyla özel bir gün daha eklendi. Bu alışveriş çılgınlığının adı Black Friday…

Neden Black Friday denilmesi tercih edildi? Psikolog ve eğitimci Kutay Ürkmen bu durumu şöyle ifade ediyor, insanların alışveriş mağazalarına topluluklar halinde yığılması sonucuyla yaşanan izdiham beraberinde yaralanma ve ölümleri de getirerek bu güne Black Friday denilmesine neden olunmuştur (Ürkmen, 2017). Örneğin, ABD’nin Valley Stream, New York şehrindeki mağazanın sabah 5’deki açılışını bekleyen müşteriler, kapılar açılır açılmaz içeri girip 34 yaşındaki bir çalışanın ezerek ölmesine neden olmuştur (Yaman, t.y.).

Black Friday, ABD’de başlayıp belli başlı ülkelerle beraber Türkiye’yi de etkisi altına almayı başarmış durumdadır. Toplumumuzda gösterdiği bu etki teknoloji ile başlayarak; moda, giyim, ev eşyaları, kitaplar ve çeşitli aksesuarları da rüzgarına dahil etmiş durumdadır. Tabii Black Friday’ı cazip kılan şüphesiz yapılan ciddi indirimler olacaktır.

Yapılan araştırmalar gösteriyor ki çeşitli markaların çeşitli ürünlerinde neredeyse yüzde doksanı bulan indirimler alışveriş tutkusu olan bireyler için kaçınılmaz bir fırsat olabilmektedir.

Bu günde yapılan özel indirimler sonucu insanlarda oluşan satın alma isteği aslında sistemin dayatması olabilmektedir. Bireylerin yapılan indirimler karşısında kayıtsız kalmayarak onları mağazalara çeken bir kalabalığa dönüştürmesi Black Friday’ın hedeflerinden biri olmaktadır. Yapılan indirimlerden faydalanarak satın alınan ürünler bireylerde kısa süreliğine bile olsa bir mutluluk hissi yaratmaktadır.

Peki yapılan bu indirimler gerçeği yansıtıyor mu?  Yüzde kırk, yüzde elli veya yüzde doksana varan indirimler gerçek mi?

WalletHub tarafından yapılan araştırma Black Friday’de satılan ürünlerin %14’ünün fiyatında aslında bir değişiklik yapılmadığının sonucuna varmıştır. Hatta ürünlerin %17’sinin fiyatı ürünün asıl fiyatının çok daha üstünde satılmaktadır(Yaman, t.y).

Which’in yaptığı araştırmada içerisinde televizyon, kamera gibi teknolojik aletlerin bulunduğu doksan yedi ürünün takibi yapılarak yüzde seksen yedisinin yıl içinde daha uygun fiyatlara bulunduğunun veya aynı fiyata satıldığının sonucuna varılmıştır (Üçhisarlı, 2018).

Araştırmalar da gösteriyor ki aslında uygulanan indirimler gerçekte söz konusu olamamaktadır. Yapılan bu sözde indirimlerle insanların alışverişe olan ilgilerini kamçılayan firmalar nedeniyle, bireyleri belki ihtiyacı bile olmadığı bir ürünü alırken görmek mümkün olabilmektedir.

İstanbul Gelişim Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Görevlisi Psikolog Nida Altun insanları sadece satın almaya yönlendiren bu psikolojinin insanlarda sadece ‘almalıyım’ düşüncesi oluşturduğunu vurgulamaktadır. İnsanları birbirleriyle yarıştırır hale getiren bu durum kişiler arasında birbirini yenme arzusuna neden olmaktadır. Bunun ardından ise bireylerin duygusal bir boşluğu nesnelerle tamamlamaya ihtiyaç duymalarının insanları güdülediği görüşü yer almaktadır. Ayrıca anlık tatmin duygusuyla yüzeysel bir mutluluğa ulaşmanın ardından insanlar kendini bu kısır döngünün içinde bulmaktadır (Uzmandan Black Friday Uyarısı, 2018).

Sonuç olarak bu çılgınlığın ne kadar uç noktalara geldiği yapılan incelemelerle görülmüştür. Çeşitli mağazaların önünde art arda sıralanan insanlar, birbiri önüne geçmek için yaşanan izdihamlar ve bunun sonucunda ezilen birçok insan… Bunların hepsini belki de ihtiyacı olmadığı halde sepetlerini doldurmak amacıyla yapılan kontrol edilemez bir alışveriş yapma sendromu olarak ele almamız mümkün olmaktadır. Psikolojik olarak baktığımızda bu bir kompulsif bozukluk olarak değerlendirilmektedir. Sadece alışveriş yapma davranışı olarak değil de aslında kişide depresyon, kaygı bozukluğu gibi rahatsızlıklarında görülebileceği bir durum söz konusu olabilir.

Kişiler olumsuz duygularını, kızgınlıklarını, üzüntülerini bir şeyler satın alarak engelledikleri düşünülmektedir. Alışveriş bağımlılığının altta yatan en önemli nedeni kişinin kendisini değersiz hissetmesi olmaktadır. Sorunlardan kaçma isteğini bu yolla bastırabilmektedir. Kişi gerçeklerle yüzleşmekten bu yolla kaçınma eğilimi göstermektedir (Ürkmen, 2017).

İnsanların bu alışveriş çılgınlığına ihtiyaç duyma nedenlerinden biri de stresi azalttığı yönündeki inançlarıdır. Fakat alışveriş yapıldıktan sonra geriye sinirlilik, suçluluk ve pişmanlık gibi duygular kalmaktadır. Aynı zamanda hiçbir şeyin değişmediğini fark ederek mutsuzluk hissiyle de baş başa kaldıkları görülebilmektedir. Kontrol edilemez alışveriş yapma davranışı günün herhangi bir saatinde kendini gösterebilir. Bu nedenlerden dolayı işletmelerin fayda sağladığı bir promosyon günü olan Black Friday’ın insanların psikolojik yapılarına yaptığı tahribatı göz önünde bulundurmamız gerekmektedir.

Arzu Uyar

Psikolojik Danışman

 

Kaynakça

  1. Uzmandan ‘Black Friday’ Uyarısı. (2018). Erişim adresi: https://www.gercekgundem.com/yasam/51757/uzmandan-black-friday-uyarisi
  2. Üçhisarlı, C. (2018). Black Friday İndirimleri Kurmaca mı? Erişim adresi: https://pazarlamasyon.com/pazarlama/black-friday-indirimlerinin-ne-kadari-kandirmaca/
  3. Ürkmen, K. (2017). BLACK FRİDAY VE ALIŞVERİŞ BAĞIMLILIĞI. Erişim adresi: http://www.hurriyetaile.com/sizin-icin/psikoloji/black-friday-ve-alisveris-bagimliligi_24952.html?utm_source=copy-paste&utm_medium=copy-paste&utm_campaign=copy-paste-with-url
  4. Yaman, D. (2017). Black Friday Dosyasını Açıyoruz! Kara Cuma Kurbanlarının %12’si Sarhoş, En Çok Stoklanan Ürün Pijama. Erişim adresi: https://emoji.com.tr/black-friday-nedir/

 

Görsel Kaynak

  1. https://emoji.com.tr/black-friday-nedir/
  2. https://www.kafakampus.com/black-friday-basliyor-cilginlar-gibi-alisveris-yapmak-icin-beklenen-gun-geldi/
  3. http://ailebilgisi.com/kara-cuma-black-friday-nedir-ne-zaman-2017-cilginligi-erken-basladi/1054/

Bunları da sevebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir