Yükleniyor..
Derinlemesine Analiz

Tutum ve Kalıp Yargılar

“Tutum ve Kalıp Yargılar”

Sosyal psikolojinin ilgilendiği temel konulardan biri de tutumlardır. Sosyal psikologlar tutum konusu üzerinde çok fazla araştırma yapmaktadır.

Peki Tutum Nedir, Tutumlarımızı Oluşturan Ögeler Nelerdir?

Tutumlarımız davranışlarımızın ve sosyal algımızın en büyük etkileyicisidir. Tutum, bireye ait olan ve onun bir psikolojik nesneye ilişkin duygu ve düşüncelerini oluşturan eğilimdir. Bu tanıma göre tutum bir bireye atfedilen, onu davranışa hazırlayıcı bir eğilimdir. Tutum davranışlara sebep olabileceği için davranışlar üzerinden gözlenebilir. Düşünce, duygu ve davranış tutum ögeleri olarak incelenir.

Tutumlarımızın zihinsel, duygusal ve davranışsal olmak üzere üç oluşturucu ögesi bulunmaktadır. Tutum bu üç ögelerin tutarlılığı ile bireyin düşünce, duygu ve davranış eğilimlerini uyumlu kılar. Tutum objesi hakkında sahip olunan bilgiler bilişsel ögeyi oluşturur, tutum objesine karşı gözlenebilen duygusal tepkiler duygusal ögeyi, tutum objesine karşı gözlenebilen tüm davranışlar ise davranışsal ögeyi oluşturur.

İnsanlar tutumları sonradan öğrenir. Bazı tutumlar kişinin kendi deneyimlerine, bazıları başka kaynaklara dayanır.

Tutum Objesiyle Doğrudan Deneyim:

Tutum kazanılması için o konu hakkında bir deneyim yaşanmış olması gerekir. Örneğin kişi bir çeşit pizzayı tadar, beğenirse olumlu tutum geliştirmiş olur.

Ebeveynler ve Arkadaşlar:

Tutumların çoğu başkalarından edinilir. Ana-baba, arkadaş çevresi tutum oluşmasında öncelikli olarak etkilidir. İşlemsel pekiştirme, bir tutumun dışa vurulmasında gelen ödül durumunu açıklar. Sosyal alanda edinilen roller de tutumların oluşmasında etkilidir. Örneğin, işçi olan kişi yöneticilik pozisyonuna yükseldiğinde yönetim yanlısı bir tutuma sahip olduğu görülmüştür.

Medyanın etkileri:

Medyanın tutuma etkisi çok fazladır. Reklamlar çocukların hangi yiyeceği isteyeceğinde, seçim kampanyaları kamuoyunun oluşumunda, çıkan televizyon haberleri seçmenlerin tutumunda medyanın rolü büyüktür.

Tutumlar zaman içinde değişiklik gösterebilir. Zaman içinde nasıl değiştiğine yönelik yapılan araştırmalar çok görülmemektedir. Çünkü belirli bir sayıda deneğin zaman içinde gösterdiği değişimleri inceleyen boylamsal araştırma zaman ve para olanakları açısından zorluklara sebeptir.

Bireylerin tutumu kültürel değerlerini yansıtır. Yapılan araştırmalarla tutumların erken yaşlarda edinildiği görülmüştür ve yeni yaşantılar ile değişiklik gösterebilmektedir. Örneğin Türkiye’de yapılan araştırmalarda üniversitenin ilk yılındaki politik görüşle son sınıftaki politik görüşün farklılık gösterdiği bulunmuştur.

Kalıplaşmış Tutumlar (Kalıp yargılar) Nelerdir?

Kalıplaşmış tutumlar belli bir grup hakkında başkalarından duyularak, okunarak elde edilen bilgilerin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu tutumlar o grubun bir üyesiyle karşılaşıldığında ona karşı davranışın önceden ayarlanmasına sebep olur.

Kalıp yargıların bir sonucu olarak oluşabilen ayrımcılık, bir grubun üyelerine sadece o gruba karşı olunan olumsuz tutumlar sebebiyle üyeye karşı olumsuz davranışlarda bulunmaktır. Önyargının ve ayrımcılığın hoş görülmediği yansıtılan demokratik toplumlarda, önyargının hiç bulunmadığı söylenemez. Yapılan araştırmalarda toplumların gizil önyargılara sahip olduğu görülmüştür. Başka türlüsü de insanlar sosyal baskı altında oldukları için ayrımcılık yapabilmektedir. Örneğin ABD’de kömür ocağında çalışanlar arasında beyazların kömür ocağında siyahilerle konuştuğu fakat şehirde konuşmadıkları görülmüştür. Güçlü bir ayrımcı tutuma sahip olan kişiler için ortam etkili olmayıp önyargılı olmaya devam edeceklerdir.

Tutum ve ortam etkenleri dışında alışkanlıklar ve beklenti de davranışı etkilemektedir. Tutumlar ne kadar güvenli ölçülebilirse davranışın tahmini o kadar güvenilir olur.

Kalıplaşmış tutumlar, bilgi yokluğunda bilgi sağlamaktadır. Araştırmalara göre kalıplaşmış tutumların değişebilmesi zordur. Kalıplaşmış tutumlar politik olayların kamuoyuna aktarıldığı şeklinden, din, dil benzerliklerinden etkilenebilmektedir. Kalıplaşmış tutumlar çoğu zaman akılcı olmaktan çok duygusal özeliktedir.

Kendi kalıplaşmış tutumlarınız neler, bunların farkında mısınız ?

Kaynakça:

  1. Kağıtçıbaşı, .Ç, Cemalcılar. Z., (2014). Dünden Bugüne İnsan Ve İnsanlar. İstanbul: Evrim.
  2. İnceoğlu, M. (2010). Tutum Algı İletişim. Ankara: Siyasal Kitapevi.
  3. Cüceloğlu, D. (2007). İnsan Ve Davranışı. İstanbul: Remzi Kitapevi.

 

Büşra Yılmaz

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir