UYKUDA ÖĞRENMEK MÜMKÜN MÜ?

Bu Yazıyı Tahmini Okuma Süresi: 3 Dakikadır.

Uyku insanoğlunun yaşamak için gereksinim duyduğu temel ihtiyaçlardan biridir. Uyku, bireylerin yaşam kalitesini ve sağlığını etkileyen temel ve vazgeçilmez, günlük yaşam aktivitelerinden biri olup fizyolojik, psikolojik ve sosyal boyutları olan bir kavramdır (Karakaş ve ark., 2017).

Ulusal Uyku Vakfının yaptığı araştırmalara göre kişilerin ihtiyaç duyduğu uyku süreleri şu şekilde belirlenmiştir:

  • Bebekler (4-11 ay): 12-15 saat
  • Okul çağındaki çocuklar (6-13): 9-11 saat
  • Gençler (14-17): 8-10 saat
  • Genç yetişkinler (18-25): 7-9 saat
  • Yetişkinler (26-64): 7-9 saat
  • Yaşlı yetişkinler (65+): 7-8 saat

Bu veriler ışığında baktığımız zaman bireyin yaşamının yaklaşık 1/3’ü uykuda geçmektedir. Bu da yılda 3000 saat olarak tanımlanabilir (Yıldız, 2018). Bu hiç de azımsanacak bir oran değil.

Peki neden uykuya ihtiyaç duyulur?

Uyku; yoğun geçen bir günün ardından sakinleştiren ve beyni temizleyen bir olaydır. Uyku sırasında bireyin gün içinde öğrendiği bilgilerin pekiştirilmesi ve bunların uzun süreli kullanımı için depolanması yapılmaktadır. Uyanıkken öğrenilen bilgiler uykuda depolanır. Ayrıca vücut için onarıcı düzenlemelerde uyku sırasında yapılmaktadır. Az uyumak öğrenme güçlüğüne, baş ağrısına, görme problemlerine ve mide sorunlarına sebep olabilmektedir.

Uyku pek çok insana boşa geçen zaman gibi gelir. Uyku süresi bazen verimsiz zaman olarak kabul edilir. Bu, uykuda harcanan zamanın daha verimli kullanılıp kullanılamayacağı sorusunu gündeme getirmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalara göre uykuda öğrenmek mümkün görünmektedir. Araştırmacılar uyurken anlamlı uyarıcılara maruz kalmakla ile anlamsız uyarıcılara maruz kalmanın beyinde farklı tepkileri oluşturduğunu gözlemlemişlerdir (Marlow, 2012).

Uyurken öğrenme, insanlığın bir rüyasıdır ancak uyku, öğrenme için gerekli olduğu düşünülen bilinçli farkındalık ve nörokimyasal ortamdan yoksun olduğundan imkansız kabul edilir. Psikoloji Enstitüsü’nden Marc Züst, Simon Ruch ve Katharina Henke, İsviçre’nin Bern Üniversitesi’nde bir araştırma yapmışlardır. Araştırmacılar  uyuyan bir kişinin, beyin hücrelerinin aktif durumda oldukları sırada “Up-state” denilen yabancı kelimelerle çeviri kelimeleri arasında yeni bir anlamsal ilişki kurabildiğini araştırdı (Züst, Ruch, Wiest ve Henke, 2019). Derin uyku sırasında beyin hücreleri, aktiviteleri aşamalı olarak koordine eder. Derin uyku sırasında beyin hücreleri hareketsizlik durumuna girmeden önce kısa bir süre boyunca aktiftirler. Aktif duruma “up-state” ve etkin olmayan duruma “down state” denir. Bu durum her yarım saniyede bir değişmektedir (Züst, Ruch, Wiest ve Henke, 2019).

Şekerleme sırasında yavaş dalga uykusundayken, Almanca konuşan genç kadınlara ve erkeklere, “tofer” gibi sahte sözcükler, örneğin, “Haus” (ev) gibi gerçek Almanca kelimelerden oluşan bir dizi kelime çifti dinletildi. Bir çiftin ikinci kelimenin dinletildiği sırada (örneğin, ” tofer-house ” sunumu) devam eden yavaş dalga uykusu tepe noktasıyla aynı zamana denk geldiğinde çiftler arasında yeni bir anlamsal ilişki oluşma olasılığın arttığı gözlemlenmiştir. Daha sonra uyuyan denekler uyandırıldı ve denekler zorunlu bellek testine tabii tutuldu. Uykudaki deneklerin kortikal dil alanlarında beyin aktivasyon artışları ve ilişkisel bağlanma için kritik bir beyin yapısı olan hipokampusü fMRI yardımı ile ölçülmüştür. Araştırmacılar örtük ilişkisel bağlamanın (yani yeni kelime öğrenmenin), uyku esnasında yavaş salınımların doruklarında meydana geldiğini ve uyanma durumunda kelime öğrenmeye benzer hipokampal-neokortikal bir ağ oluşturduğunu düşündüklerini belirtmişlerdir (Züst, Ruch, Wiest ve Henke, 2019).

Bu araştırmalar uykuda geçen zamanı verimli kullanmamızı sağlayacak gibi görünse de uyku ile ilgili araştırmalar yapan Thomas Adrillon şöyle diyor: “Bu tip bir öğrenme şekline oldukça temkinli yaklaşırdım şahsen. Zira uykunun diğer işlevlerine zarar verebilir”. Tavsiye edilen günlük 7 saatlik uykudan bir şeyler çalmaya kalkmak, normal beyin fonksiyonlarını sekteye uğratabilir, beyin aktivitelerine olumsuz yönde etkide bulunabilir.

Sümeyye Nur KANDEMİR

Psikolojik Danışman

Kaynakça

Karakaş, S. A., Gönültaş, N. ve Okanlı, A. (2017). Vardiyalı Çalışan Hemşirelerde Uyku           Kalitesi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 17-26.

Marlow K., (2012). Learn While You Sleep. Psychologytoday. Erişim Adresi:            https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-superhuman-mind/201212/learn-while     you-sleep

University of Bern, (2019). Learning new vocabulary during deep sleep. ScienceDaily.   Erişim Adresi: www.sciencedaily.com/releases/2019/01/190131113837.htm

Züst M.A., Ruch S., Wiest R. ve Henke K. (2019). Implicit vocabulary learning during sleep      is bound to slow-wake peaks. Current Biology 29(4). Erişim adresi:     https://doi.org/10.1016/j.cub.2018.12.038

Görsel Kaynakça

https://i.paradurumu.com/2/637/366/files/2017/9/4/3512/3512.jpg?v=img1504554251

https://bilimfili.com/wp-content/uploads/2015/09/uyku-esnasinda-ogrenme-mumkun-mu-bilimfilicom1.jpg

Bugüne Kadar Toplam 449 Görüntülenme, (Bugün) 1 Görüntülenme